Gij zult niet doden

Deze week de favoriete kiek van fotograaf Hans Samson (1939) uit Amsterdam.

William M. Vander Weyde: ‘Electric Chair at Sing Sing’, rond 1900 uit de collectie van het George Eastman House in Rochester NY William M. Vander Weyde: ‘Electric Chair at Sing Sing’, rond 1900 uit de collectie van het George Eastman House in Rochester NY George Eastman House

‘De man op de stoel lijkt helemaal niet bang. Hij kijkt zelfs op een manier alsof het hem allemaal niets interesseert. Dat klopt niet. Deze man staart voor zich uit alsof hij naar een saaie film zit te kijken, terwijl er iets vreselijks gaat gebeuren. Ik vermoed dat hij helemaal niet op het punt staat te worden geëlektrocuteerd.

„Volgens mij is dit een instructiefoto. Daar heb ik een aantal redenen voor. Het feit bijvoorbeeld dat onbekend is wie deze man is. De keren dat ik een afdruk van deze foto zag stond er als onderschrift bij: Anonieme veroordeelde omstreeks 1900.

„Voor deze opname is geen flitslicht gebruikt, er komt daglicht van links. Ik vermoed, met wat ik weet over de gevoeligheid van glasplaten en de lichtsterkte van de lenzen uit die tijd, dat iedereen zich zo’n twee seconden heeft moeten stilhouden voor deze opname. Heeft de fotograaf aanwijzingen gegeven? ‘Iets naar links, iets naar rechts en nu vooral niet bewegen’. Zou je dat zeggen tegen een man die kort daarna een grote stroomstoot door zijn lichaam krijgt? Ook de man in de achtergrond die zo nadrukkelijk klaar staat met het gezichtsmasker vind ik duiden op enscenering.

„En dan de zorgvuldige compositie van het beeld. Ik heb zelf ooit een jaar in een studio gewerkt in Zürich (1962), bij de fotograaf René Groebli. Daar werd veel aandacht besteed aan zogeheten ‘Überschneidungen’. Dit betekent dat alles in de platte diepte van een foto mooi en duidelijk over elkaar moet passen.

„Dat is ook het geval in deze opname. Daarom denk ik dat de man op de stoel een stand-in is geweest, een schilder of een tuinman van de gevangenis. Dat vind ik een geruststellende gedachte, maar ook als model wordt deze man, gezien het feit dat hij zwart is en hier moet doen alsof hij een veroordeelde is, vernederd.

„Tussen 1890 en 1963 zijn alleen al in New York 686 mannen en 9 vrouwen op de elektrische stoel gestorven. De zorgvuldige, beleefde, toegewijde wijze waarop zij destijds, en ook nu nog op sommige plekken in de VS uit de samenleving verwijderd worden, doet bij mij altijd weer de gedachte opkomen: ‘Gij zult niet doden’. Daaraan word ik door dit vreselijke beeld, dat in de gang naar de studio hangt, altijd weer herinnerd.”

    • Rosan Hollak