Pesten op het werk, de baas doet mee

Circa 100.000 mensen worden op het werk gepest. Dat leidt tot depressies, arbeidsongeschiktheid en hoge kosten voor bedrijven. „Elk pestgeval kost een bedrijf zo’n 45.000 euro.”

Net als een collega naar de wc is snel met z’n allen gaan lunchen. Of steeds zeggen dat ‘die kale’ vandaag maar koffie moet halen. Te benoemen als flauwe kantoorgeintjes, maar bij de slachtoffers kunnen die pesterijen het leven verwoesten.

Uit een langlopend onderzoek van TNO naar arbeidsomstandigheden, de Arbobalans, blijkt dat in 2005 11 procent van de werknemers zich wel eens gepest voelde door chefs of collega’s. Van hen zei 1,5 procent, 100.000 werknemers, dat dit vaak tot zeer vaak gebeurt. Dit heet mobbing. Naar het Engelse woord mob, meute.

„Het is een misverstand dat pesten stopt na de middelbare school”, zegt Adrienne Hubert van Hubert Consult, die al sinds 1996 onderzoek doet naar het fenomeen. „Mobbing heeft grote gevolgen. Na een half jaar krijgen veel slachtoffers klachten die lijken op symptomen van een posttraumatisch stresssyndroom, zoals geheugenverlies, nachtmerries, schrikachtigheid, concentratieverlies. Als ze te lang blijven werken, kan het mensen blijvend veranderen: ze worden angstig voor iedereen, leiden aan depressies, denken aan zelfmoord.”

Iedereen doet wel eens mee met pesten, waarschuwt Hubert. Door niet in te grijpen, bijvoorbeeld. „Het komt onder zowel hoogopgeleiden als laagopgeleiden voor. Op kantoor is het vaak geniepiger, bijvoorbeeld iemands computerbestanden wissen. In de bouw wordt iets vaker een douw uitgedeeld.”

Er is de laatste jaren meer aandacht voor pesten bij bedrijven. Hubert: „De nieuwe Arbowet verplicht werkgevers er iets tegen te doen. In 2000 had 34 procent van de bedrijven een vertrouwenspersoon. In 2004 was dat 53 procent. Maar soms zijn die maatregelen schijn. Ik kom ook bij bedrijven waar de vertrouwenspersoon aan het einde van een gang zit. Een slachtoffer moet langs alle kamers, ook die van de directie, zodat iedereen het ziet.”

Volgens Joanna Pike, directeur van de Stichting Stop Mobbing, kent pesten verschillende oorzaken. Soms begint het uit verveling, zoals bij monotoon werk, maar ook als er banen op de tocht staan, komt het volgens Pike vaker voor. Dan kan het doel zijn om een collega letterlijk weg te pesten. Pike: „Het kan ook een doorgewinterde werker treffen, die volgens collega’s net iets te hard werkt.” Volgens Pike geeft 40 procent van de slachtoffers aan dat de baas meedoet. „In eerste instantie zijn het vaak directe collega’s, maar managers nemen het gedrag makkelijk over als het slachtoffer zich vaker ziek meldt.”

Pesten is niet alleen slopend voor de slachtoffers, meent Pike, maar ook voor bedrijven. „Het leidt tot verzuim, productieverlies, vervangings- en juridische kosten. Klanten lopen weg als er fouten worden gemaakt. We schatten dat elk pestgeval een bedrijf zo’n 45.000 euro kost.”

    • Leendert van der Valk