Kantons stunten met belastingen

Zwitserland is nog altijd een fiscale vluchthaven voor bedrijven en rijke individuen.

De onderlinge concurrentie tussen kantons houdt de tarieven laag.

Beroemde fiscale vluchtelingen in Zwitserland: de zanger Johnny Hallyday. Foto AFP (ARCHIVES) Photo prise le 29 septembre 2006 à Paris du chanteur Johnny Hallyday qui a été débouté le 20 décembre 2006 par la Cour de cassation qui a donné raison à son ancienne maison de production, Universal Music. La cour a rejeté la demande de l'artiste qui souhaitait récupérer la propriété des bandes originales de ses chansons enregistrées alors qu'il était sous contrat avec la maison de disques. Le chanteur, aujourd'hui âgé de 63 ans, estimait que la rupture de son contrat avec Universal mettait fin à la cession à la maison de disques de ses droits sur ses chansons. AFP PHOTO FRED DUFOUR AFP

Met veel bombarie verhuisde de Franse zanger Johnny Hallyday eind december naar het Zwitserse Gstaad. Daar hoeft hij, dankzij een deal met de belastingdienst, maar ruim 300.000 euro per jaar belasting te betalen. In Frankrijk betaalde hij zo’n 4 miljoen euro.

„Ik heb er genoeg van”, zei hij tegen het blad Paris Match, terwijl timmerlieden de laatste hand legden aan de renovatie van zijn chalet. „Het Franse belastingstelsel straft mensen die succes hebben.”

De ‘emigratie’ van Hallyday leidde in Frankrijk tot een nieuw rondje bekvechten tussen de presidentskandidaten over de hoge vermogensbelasting. Minister van Binnenlandse Zaken Sarkozy pleitte voor het afschaffen van deze belasting. Een adviseur van Sarkozy’s socialistische rivaal Ségolène Royal bekritiseerde Hallyday, en vergeleek het Zwitserse belastingsysteem met „banditisme”. Ook de Franse en Zwitserse presidenten bemoeiden zich met de affaire. Dit is meer dan een Frans verkiezingsrelletje.

Maar Johnny Hallyday heeft met deze politieke vete, volgens een Zwitserse advocaat in Brussel „de ernstigste in de betrekkingen tussen Zwitserland en de EU sinds twintig jaar”, weinig te maken. Hét twistpunt tussen Bern en Brussel is vennootschapsbelasting, niet vermogensbelasting. Maar omdat hij toch een fiscale vluchteling is, hebben politici aan beide kanten zijn verhuizing dankbaar aangegrepen om het vuur eens flink op te poken.

De belastingvlucht van vermogende individuen en bedrijven naar Zwitserland baart veel Europese regeringen al langer zorgen. Het zet de betrekkingen tussen Brussel en Bern op scherp. Al decennialang trekt Zwitserland bemiddelde Europeanen aan met deals waarbij ze – op voorwaarde dat ze niet in Zwitserland werken – geen belasting betalen over hun inkomen, maar op basis van hun huishuur in Zwitserland of de verhuurbare waarde van hun eigen huis.

Zo woont de Zweedse Ikea-oprichter Ingvar Kamprad al jaren nabij Lausanne. Ook de Duitse autocoureur Michael Schumacher, de Franse tennisster Amélie Mauresmo en popsterren Tina Turner en Phil Collins maken van dit belastingvoordeel gebruik. In Gstaad zijn bijna 2.000 van de ruim 7.000 inwoners van het stadje gefortuneerde buitenlanders.

Omdat de 26 Zwitserse kantons fiscaal vrijwel autonoom zijn, hanteren ze verschillende tarieven. Armere kantons met weinig bedrijven bieden vaak gunstiger voorwaarden dan rijkere kantons als Genève of Zürich. Ook met de eis dat de buitenlander minimaal zes maanden plus één dag per jaar in Zwitserland moet wonen, gaan zij soms soepeler om. Zo kreeg de schoonmoeder van Silvio Berlusconi een verblijfsvergunning in Graubünden zonder er te wonen. Belastingadviseurs zeggen dat het aantal belastingvluchtelingen in Zwitserland toeneemt. Dat komt deels door concurrentie tussen de kantons, die met tarieven stunten.

Wat belastingdiensten in de EU vooral verontrust, is de uittocht van bedrijven naar Zwitserland. Veel Europese landen hebben de afgelopen decennia de belastingvoet verlaagd, maar Zwitserland slaat alles. Omdat de Zwitsers geen lid willen worden van de EU, verlaagden ze de tarieven om aantrekkelijk te blijven voor multinationals. In het kanton Obwalden betalen bedrijven volgens recent onderzoek van KPMG nu 13,1 procent belasting, in Schwytz 15,6 procent. Het Zwitserse gemiddelde ligt op 21,3 procent. Ter vergelijking: in Duitsland is dat 38,3 procent.

De laatste jaren verplaatsten multinationals als Procter & Gamble, Colgate-Palmolive, Gillette, Google, Ralph Lauren en L’Oréal hun Europese hoofdkwartier naar Zwitserland. Franse europarlementariërs zeiden eind 2005 al dat ongeveer 1.400 bedrijven de komende drie jaar uit de EU naar Zwitserland gaan.

Intussen heeft de Europese Commissie onderhandelingen over meer samenwerking met Zwitserland goeddeels bevroren als het land niets doet aan het „discriminerende belastingregime”, dat volgens Commissie-voorzitter Barroso „indruist tegen de interne marktregels van de EU”.

Dat de Zwitserse regering toelaat dat buitenlandse bedrijven minder worden belast dan Zwitserse, is volgens hem een schending van het Vrijhandelsverdrag van 1972. Dat verbiedt onder meer „staatssteun die de concurrentie verstoort of dreigt te verstoren”. Zwitserland zegt dat dit verdrag niet over belastingen gaat en dat er van staatssteun geen sprake is: de kantons zijn wettelijk vrij om eigen tarieven vast te stellen. De Zwitserse president, Micheline Calmy-Rey, wil dolgraag toegang tot de Europese elektriciteitsmarkt of meedoen aan het EU-satellietprogramma Galileo. Maar niet als ze daarvoor over belastingen moet onderhandelen met de EU: „Wij zijn een soeverein land.”

Alle EU-landen hebben verschillende belastingsystemen. Ook binnen de EU zijn er belastingparadijzen als Monaco, Luxemburg en Groot-Brittannië. Verhuizen veel Fransen en Nederlanders niet ook om belastingredenen naar België? Zwitserland krijgt volgens Calmy-Rey de schuld van het Europese onvermogen tot interne belastingharmonisatie.