De koningin van het afval

Exportverpakking naar China terugbrengen en recyclen tot exportverpakking. En zo almaar door. Kan het slimmer? Een Chinese wordt er schatrijk door.

Nog maar vijf jaar geleden reden Zhang Yin en haar man in de Verenigde Staten rond in een tweedehands Dodge Caravan-busje en vroegen zij vuilnisbelten om aan hen hun oude papier te geven.

Zij en haar echtgenoot, die was opgeleid tot tandarts, hadden in de jaren negentig een bedrijfje opgezet om papier in te zamelen voor recycling en dat naar China te verschepen. Het was een stap voorwaarts ten opzichte van haar leven in Hongkong, waar zij met 3.800 Amerikaanse dollar een handelsfirma in papier had geopend om te kunnen profiteren van China’s chronische papiertekort.

„Ik herinner me wat iemand in de papierhandel toen tegen me zei”, zegt Zhang Yin. „Hij zei: ‘Oud papier is als een bos. Papier recyclet zichzelf, generatie na generatie.’ ”

Zhang droeg die herinnering met zich mee op weg naar de bank. Als gevolg van haar ondernemerszin is zij een van de rijkste vrouwen ter wereld, vergelijkbaar met de Amerikaanse mediapersoonlijkheid Oprah Winfrey. De persoonlijke rijkdom van de Chinese wordt geschat op 1,2 miljard euro of meer.

Haar bedrijven halen reusachtige hoeveelheden oud papier op in de Verenigde Staten en Europa, verschepen dat naar China en recyclen het tot golfkarton, dat vervolgens wordt gebruikt voor dozen die als verpakkingsmateriaal dienen voor speelgoed, elektronica en meubels met de opdruk ‘Made in China’ en uiteindelijk weer hun weg over de oceaan vinden naar westerse consumenten.

Nadat de dozen zijn weggegooid, begint de cyclus weer van voren af aan.

Eind vorig jaar noemde Forbes Magazine Zhang de rijkste vrouw van China. Ze zou zelfs de rijkste ‘self-made’ vrouw ter wereld kunnen zijn en op dat vlak op z’n minst een handvol anderen naar de kroon kunnen steken, zoals Giuliana Benetton, die samen met haar broers het gelijknamige Italiaanse kledingbedrijf heeft opgericht, en Rosalia Mera, die samen met haar voormalige echtgenoot oprichter is van het Spaanse kledingconcern Zara.

De meesten van de rijkste vrouwen ter wereld hebben hun geld geërfd: van de Walton-zusjes (Wal-Mart) tot de dochters van de mannen die aan de wieg stonden van Mars, L’Oréal en BMW.

Maar Zhang niet. Zij komt uit een bescheiden familie; haar vader was legerofficier. Nu domineert ze de wereldpapierhandel met haar reusachtige bedrijven, waarvan er één in Dongguan ligt, niet ver van Hongkong, en het andere in Los Angeles.

„Zij is een ziener”, zegt Herman Woo, analist bij BNP Paribas, die heeft geholpen bij de beursgang van haar papierbedrijf vorig jaar in Hongkong. „Ze vindt het niet erg om er in het begin veel geld in te steken, om het bedrijf op te bouwen.” Nine Dragons Paper is nu de grootste papierproducent in China. Het haalde bij de beursgang bijna 500 miljoen dollar op.

oud papier ‘Ik wenste altijd al de leider in een industrie te worden’

Sindsdien is de aandelenkoers van Nine Dragons (Negen Draken) verviervoudigd, waardoor het bedrijf een marktwaarde heeft van meer dan 5 miljard dollar. De familie Zhang controleert 72 procent van het bedrijf en is daarmee een van de rijkste families in China.

De kleinere onderneming van Zhang, America Chung Nam, die is gevestigd in Los Angeles, is één van ’s werelds grootste maatschappijen voor de papierhandel en onderhoudt banden met recyclingfaciliteiten in New York, Chicago en Californië. Geen enkel ander Amerikaans bedrijf stuurt zoveel materiaal naar China, of gebruikt zoveel containerschepen als America Chung Nam, dat in 2005 voor de vijfde achtereenvolgende keer werd uitgeroepen tot de belangrijkste Amerikaanse exporteur naar China, aldus Piers Global Intelligence, dat import- en exportgegevens nagaat.

Nu de papierindustrie zich verplaatst naar China, waar arbeid en grond goedkoper zijn, zweren Zhang en Nine Dragons ’s werelds papierreuzen als International Paper, Weyerhauser en Smurfit Stone te zullen uitdagen. „Mijn doel is om van Nine Dragons binnen drie tot vijf jaar de wereldleider op het gebied van containerkarton te maken,” zegt Zhang nadrukkelijk tijdens een kort interview op haar kantoor in Hongkong. „Het is altijd mijn wens geweest om de leider te worden in een bedrijfstak.”

Zhang geeft zelden interviews, en als ze dat doet, zijn ze kort en worden ze in de gaten gehouden door een heel legertje publiciteitsagenten. Zij verstrekt geen details over de manier waarop ze haar fortuin heeft gemaakt. In een samenleving die bekendstaat om de nauwe banden tussen overheidsfunctionarissen en leiders uit het bedrijfsleven, zegt ze eenvoudigweg: „Ik ben een eerlijke zakenvrouw.”

Zhang was de oudste van acht kinderen in een militair gezin uit de noordelijke provincie Heilongjiang, niet ver van de Russische grens. Tijdens de Culturele Revolutie, die in 1968 begon, werd haar vader gevangen gezet, evenals miljoenen anderen die ‘contrarevolutionairen’ of ‘kapitalistische handlangers’ werden genoemd.

Toen de Culturele Revolutie in 1976 ten einde kwam, werd haar vader vrijgelaten uit de gevangenis en ‘gerehabiliteerd.’ Zij ging werken als accountant.

Nadat de economische veranderingen in China begin jaren tachtig op gang waren gekomen, verhuisde ze naar de zuidelijke kustplaats Shenzhen, een van de eerste gebieden in China die mochten experimenteren met het kapitalisme. Daar ging ze werken voor een buitenlands-Chinese joint venture op het gebied van de papierhandel.

In 1985 kwam ze naar Hongkong, dat toen nog een Britse kroonkolonie was. Ng Weiting, haar partner in Hongkong in de jaren tachtig, zegt dat Zhang gedreven en hard was, en dat zij had bedacht hoe ze degenen die voor haar werkten het best kon laten presteren.

„Als haar werknemers om een loonsverhoging vroegen, stond ze die toe als het verzoek redelijk was,” herinnert hij zich. „Maar als haar werknemers fouten maakten, overlaadde ze hen met kritiek. Het was heel duidelijk wanneer je beloond en wanneer je werd gestraft.”

Volgens analisten maakte Zhangs uitbundige persoonlijkheid haar tot een goede verkoopster en een slimme deal maker.

Er waren zo nu en dan conflicten met concurrenten, maar het vrouw zijn was geen probleem, zegt Zhang. „Eigenlijk vond ik dat helemaal niet moeilijk,” zegt ze. „Mannen respecteerden me.”

Nadat de papiermarkt van Hongkong te klein bleek voor haar ambities, verhuisde ze in 1990 naar Los Angeles en trouwde ze voor de tweede keer, met de in Taiwan geboren Liu Ming Chung, die in Brazilië opgroeide en vloeiend Engels spreekt. Samen richten zij America Chung Nam op. Destijds leed de snelgroeiende economie van China onder grondstoffentekorten, en het land begon naar het buitenland te kijken voor oud ijzer en papier. Zhang Yin was een van de eersten die oud papier aan China verkochten.

China's eigen papierproducten zijn van slechte kwaliteit en vaak gemaakt van gras, bamboe of rijststengels. Het meeste papier in de VS en Europa wordt vervaardigd uit houtpulp.

America Chung Nam maakte snel afspraken met Amerikaanse vuilnisbelten en begon grote containers met oud papier naar China te verschepen. De vraag groeide zo snel dat Zhang (die ook haar Kantonese naam Cheung Yan gebruikt) in 1995 naar China terugkeerde om Nine Dragons op te richten en haar eerste papierfabriek te openen in Dongguan, een grote industrieplaats in de bloeiende delta van de Parelrivier. Liu is de uitvoerend directeur, Zhang is bestuursvoorzitter.

Tien jaar later beschikt het bedrijf over elf reusachtige machines voor de productie van papier, 5.300 werknemers, een jaaromzet van 1 miljard dollar en een grote nieuwe fabriek in aanbouw in de tweede bloeiende exportzone van het land, de delta van de Yangtzerivier bij Shanghai. De winst steeg vorig jaar met 349 procent naar 175 miljoen dollar.

Nine Dragons is nu een van de snelstgroeiende papierbedrijven en kan naar eigen zeggen niettemin de vraag naar containerkarton, het materiaal waaruit dozen worden gemaakt, wegens de groei van de Chinese export niet bijbenen.

Buitenlandse papierbedrijven zijn traag geweest met het bouwen van omvangrijke productiefaciliteiten in China. Analisten betwijfelen of die er snel in zullen slagen een inhaalslag te maken. En Chinese producenten hebben een paar voordelen. Zij verbranden goedkope steenkool in plaats van het schonere maar duurdere aardgas. En zij profiteren van goedkopere arbeid en de nieuwste machines, terwijl de papierproducenten in de VS en Europa vaal minder efficiënte machines uit de jaren zeventig en tachtig gebruiken.

„Het is nu heel moeilijk voor Amerikaanse bedrijven om deze markt te betreden,” zegt Woo van BNP Paribas. „Ik heb vijf of zes jaar geleden gehoord dat ze de mogelijkheden bekeken, maar ze hebben niets gedaan. Op dit moment is Smurfit Stone wereldwijd het grootste bedrijf. Weyerhauser bezet de tweede plaats. In 2008 kon Nine Dragons wel eens de nieuwe nummer 1 in de wereld zijn geworden.”

Analisten zijn vrijwel unaniem in hun lof voor Zhang, hoewel zij kritiek te verwerken kreeg wegens de benoeming van haar 25-jarige zoon tot lid van de raad van commissarissen van Nine Dragons. Maar Zhang verdedigt deze benoeming uit alle macht, door te beweren dat haar zoon over de juiste kwalificaties beschikt en dat Nine Dragons tenslotte een familiebedrijf is. Een tweede zoon zit nog op de middelbare school. En haar jongere broer, Zhang Chang Fei, is onderdirecteur van het bedrijf.

Zhang is dit jaar dankzij de beursgang gestegen naar de vijfde plaats op de ranglijst van Forbes van de rijkste mensen in China, terwijl ze vorig jaar nog 107de was. Ze is haar ambitie nog niet kwijt.

Soms wordt ze de ‘Koningin van het Afval’ genoemd, maar dat hindert haar niet. Ze zegt alleen: „Op een dag wil ik bekendstaan als de ‘Koningin van het containerkarton’.”

©The New York Times. Vertaling: Menno Grootveld