Belaagde Olmert houdt taai vast aan positie

De Israëlische premier Olmert heeft geen politieke ruimte voor concessies aan de Palestijnen. Maar berichten over zijn ondergang zijn voorbarig.

Landmachtgeneraals, reservisten en de media hebben na een maandenlange campagne chef-staf Halutz tot aftreden gedwongen. Zeer tegen de zin van premier Olmert en minister van Defensie Peretz, de twee andere leden van het leidende trio tijdens Libanon-oorlog, omdat zij vrezen voor een domino-effect.

Berichten over hun politieke ondergang in de nasleep van de oorlog tegen Hezbollah zijn echter voorbarig. Met name Olmert zit vast op zijn zetel. Al wordt hij geconfronteerd met dramatisch slechte peilingen, politieonderzoek naar vermeende corruptie en merkwaardige huizentransacties, toch moet zijn vierpartijen-coalitie in staat worden geacht de reeks minicrises te doorstaan.

Ook het feit dat de meeste Israëliërs zich met Olmert en Peretz aan de top minder veilig voelen dan onder Olmerts voorganger Sharon, is overkomelijk. Olmert is een zeer ervaren, behendig politicus.

Op de dag dat de F-16’s niet meer uitvlogen naar Libanon en de artillerie zweeg, voorzag hij al grote politieke moeilijkheden. Hij breidde daarom zijn coalitie uit met Israël Beitenu van de rechtse Avigdor Lieberman. Sindsdien rust zijn regering op een stevig blok van 80 van de 120 Knessetzetels. Geen van de vier regeringspartijen heeft belang bij vervroegde verkiezingen.

Olmerts Kadima en de Arbeidspartij niet, omdat voor hen halvering dreigt en het eind van vele politieke carrières. Shas en Israël Beitenu niet, omdat zij dan niet langer hun achterbannen kunnen bedienen met extra fondsen voor het speciaal onderwijs voor ultraorthodoxen en projecten voor Russische immigranten.

Voorwaarde is wel – dat is de grootste uitdaging voor Olmert – dat hij zijn eigen partij bij elkaar houdt. Kadima is een door Sharon geconstrueerde beweging van ministers en parlementariërs, afkomstig van Likud en de Arbeidspartij. Wortels in de samenleving, een echte achterban, mist Kadima.

Lopen elf of meer Kadima-ministers en Knessetleden over naar Likud, dat bezig is met een spectaculaire wederopstanding, dan dreigt ook Olmert te sneuvelen. Likud-leider Netanyahu, een oud-premier, probeert uit alle macht bij Kadima in te breken.

Zelfs de crisis in de Arbeidspartij is geen directe bedreiging. Minister Peretz, nog minder populair dan Olmert, zal naar verwachting aftreden. Of hij wordt daartoe gedwongen door de onderzoekscommissie die de politieke en militaire besluitvorming tijdens de hete zomer van 2006 onderzoekt. Of zijn eigen partij ruilt hem in voor oud-premier Ehud Barak, die ook intensief werkt aan een come back.

Naast het bijeenhouden van zijn partij is de tweede uitdaging voor Olmert zijn regering bijeen te houden. Op binnenlandspolitiek, financieel en sociaal-economisch terrein is dat geen probleem, op buitenlandspolitiek en diplomatiek gebied wel.

Concessies aan de Palestijnen, het ontruimen van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, het vrijlaten van Palestijnse gevangenen of het ontruimen van de Golanhoogten ter wille van een vredesverdrag met Syrië: iedere betekenisvolle zet zal vrijwel onmiddellijk leiden tot een crisis. Zolang Hamas aan de macht is in de Palestijnse Autoriteit en Syrië verbonden is met Iran en Hezbollah ontbreekt in Israël de politieke wil om de impasses te doorbreken.

Dat verklaart waarom Olmert, in tegenstelling tot zijn voorganger Sharon, geen duidelijke diplomatieke agenda heeft. Het plan om nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever te ontruimen ter wille van een Palestijnse staat heeft hij na de oorlog, verwijzend naar de opmars van Hamas, meteen weer ingetrokken.

De geschiedenis leert dat alleen krachtige premiers in staat zijn vrede te sluiten met Arabische buurlanden of de invloedrijke kolonistenbeweging te weerstaan. Zo’n premier is Olmert nu niet en hij ontbeert het Sharon-achtige charisma om dat te worden.

Een Amerikaanse diplomaat, die het bezoek van minister van Buitenlandse Zaken Rice aan Ramallah en Jeruzalem begeleidde, zei: Olmert zegt alle dingen die we willen horen, maar actie blijft uit.

Rice werd op haar vijf dagen durende reis door het Midden-Oosten niet alleen geconfronteerd met een stuurloze Palestijnse president Abbas die Hamas niet onder controle krijgt, maar ook met een Israëlische premier zonder manoeuvreerruimte. Zij vertrok met de aankondiging zich actief met het conflict te gaan bemoeien. Op korte termijn wil ze een top organiseren om het „vredesproces” te reanimeren. Olmert en Abbas stemden in met dit voorstel, het enige dat het Witte Huis heeft overgenomen van de Studiegroep Irak. Beleefdheidshalve, zonder verwachtingen.

    • Oscar Garschagen