Vraagbaak voor miljardenbeleggers

Nederland heeft zoveel pensioenkapitaal, dat Amerika-nen en Britten hier advies komen inwinnen. Van Sacramento tot Londen willen ze weten: hoe beleg je in grondstoffen?

Toen het grootste Amerikaanse pensioenfonds, Calpers in Californië, goed voor 224 miljard dollar (173 miljard euro) beleggingen, afgelopen zomer plannen maakte voor zijn eerste investering in grondstoffen belde het met Zeist. Met Jelle Beenen.

Buiten de kleine wereld van de grote beleggers is zijn naam niet zo bekend. Maar in het wereldje is hij iemand om rekening mee te houden. Beenen is hoofd ‘alternatieve’ beleggingen van PGGM, het tweede Nederlandse pensioenfonds en een van de grootste pensioenbeleggers in grondstoffen in de wereld. PGGM, in Zeist, beheert 77 miljard euro en verzekert de pensioenen van ruim 1,1 miljoen actieve werknemers in zorg en welzijn.

Nederland torent boven alle andere landen uit als het gaat om pensioenkapitaal. Eind september 2006 was de stand 671 miljard euro. Omdat de Nederlandse financiële markten te klein zijn om al dat kapitaal te beleggen, stropen de Nederlandse pensioenbeleggers de wereld af op zoek naar beleggingen met de kans op fraai rendement en beheersbaar risico.

Dat geeft de beleggers bij de grote Nederlandse pensioenfondsen in toenemende mate een positie in de frontlinie van financiële innovaties.

De Calpers-bestuurder die in Sacramento, Californië moesten beslissen over grondstoffenbeleggingen vonden in hun documentatie een tabelletje met de namen van zes beleggers met een vergelijkbaar profiel als Calpers die het al deden. Een Amerikaans pensioenfonds, een Zwitsers, een Canadees, de beleggers van de Harvard universiteit én twee Nederlanders: ABP, het ambtenaren- en lerarenpensioenfonds, en PGGM.

Beenen: „Calpers stuurde eerst een e-mail. Toen kwam een telefoontje. Met een aantal andere partijen heb ik gepraat op een speciale hoorzitting. Inclusief publieke tribune, waar overigens vooral geïnteresseerde medewerkers van Calpers zaten. Alles is daar openbaar. Dat heeft er ook mee te maken dat het bestuur van pensioenfondsen als Calpers, dat ambtenaren verzekert, veel politieker is samengesteld dan bij ons. Zij hebben een vertegenwoordiger van gouverneur Schwarzenegger in hun bestuur, maar ook van zijn Democratische opponent.”

Na de hoorzitting besloot Calpers 500 miljoen dollar te beleggen in grondstoffen, 0,25 procent van het vermogen. PGGM doet ruim 5 procent .

Zes jaar geleden begon PGGM met de grondstoffeninvesteringen, niet in fysieke vorm, maar met financiële contracten, en sindsdien is het een rijk thema. Toen was de markt 6 miljard dollar (4,6 miljard euro), met PGGM als grootste belegger goed voor een kwart. Nu loopt de markt tegen 100 miljard dollar (77 miljard euro). Beenen werd een gevraagde spreker op congressen. „Het was even ongemakkelijk voor mijn e-mailbox, maar overal praten levert een hoop informatie en weer nieuwe ideeën op. Het geeft ons een beter beeld van waar anderen mee bezig zijn en het is erkenning voor het PGGM-bestuur dat hun beslissing goed is uitgepakt.”

Ook Hermes in Londen, de beheerder van het pensioenfonds van telefoonbedrijf BT, won Beenens advies in vóór een investering, vorig jaar, van 1,5 miljard euro: de grootste grondstoffenbelegging van een Brits pensioenfonds. Ook vrijwel alle grote Nederlandse pensioenfondsen beleggen inmiddels in grondstoffen.

PGGM’s sprong voorwaarts in grondstoffen tekent een bijna verborgen trend in de pensioenwereld. Zoek buiten effectenbeurzen en buiten de geijkte obligaties (effecten met vaste rente) en vastgoed nieuwe beleggingen, die per saldo het risico voor de hele beleggingsportefeuille reduceren, maar wel rendement maken. Rendement is de sleutel voor een adequaat pensioen. Met de onvermijdelijke vergrijzing in aantocht groeit de druk op beleggers om zonder het risico te verhogen wel extra rendementen te vinden.

„Wij zoeken het extra rendement en de spreiding meer en meer in beleggingen buiten de beurs”, zegt directeur beleggingen Piet Roelandt (zie ‘Nieuwe trends in het beleggen van pensioengeld’). „Ik durf wel te zeggen dat wij vooroplopen als het om innovaties gaat.”

Nederlandse pensioenfondsen beleggen zo’n 20 miljard euro in private-equityfinanciers die hele bedrijven kopen. In hedgefondsen die met eigen en geleend geld over de wereld zwerven op zoek naar rendement: ruim 11 miljard euro. Grondstoffen? 12 miljard.

Gezien de veranderingen in toezicht en boekhoudregels sluiten pensioenfondsen steeds meer aan bij het oogmerk van vermogende families en rijke Amerikaanse universiteiten: risico’s nemen met uitzicht op positief rendement, ook als traditionele markten in mineur zijn.

Het grootste deel van de wereldeconomie draait niet om beursgenoteerde bedrijven en beleggingen, legt Roelandt uit, maar om particuliere investeringen. Hoe krijg je daar toegang toe? Dezer dagen zijn de contracten getekend voor een belegging van 250 miljoen euro met een vermogensbeheerder die gelieerd is aan een adviesbureau van de Amerikaanse ex-minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright.

Na een paar succesjaren gaven grondstoffen in 2006 verliezen. Morgen publiceert PGGM zijn resultaten. Beenen: „Grondstoffen lager, aandelen hoger. Daar zijn wij eigenlijk wel blij mee, we hebben meer belegd in aandelen, al zijn we smaakmaker in grondstoffen.”