Meer kunst Goudstikker teruggevraagd

Marei von Saher Foto Roel Rozenburg Den Haag:6.2.5 Erven Goudstikker, Marei von Saher en haar dochter. foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Het achterhalen van verdwenen ‘oorlogskunst’ uit de collectie-Goudstikker gaat dit voorjaar een tweede ronde in. Musea zal worden gevraagd te melden of ze door aankopen of schenkingen na de oorlog in het bezit zijn gekomen van schilderijen uit deze collectie. Ook deze werken worden dan teruggevraagd. Dit meldt het researchteam van Marie von Saher.

Vorig jaar besloot de Nederlandse regering 202 schilderijen uit rijksbezit terug te geven aan Marei von Saher, de Amerikaanse schoondochter van de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker (1897-1940). Van deze schilderijen was bekend dat ze van Goudstikker waren. Nu zullen Nederlandse en buitenlandse musea worden benaderd met de vraag zélf te gaan zoeken. Daartoe verschijnt volgende maand een catalogus van 500 schilderijen uit de handelsvoorraad van Jacques Goudstikker, die in 1940 zo’n 1.100 kunstwerken omvatte.

Deze 500 werken worden nog altijd vermist. Net de 202 schilderijen die de Nederlandse regering teruggeeft, horen ze tot de Goudstikker-schilderijen die in de oorlog terechtkwamen bij de Duitse rijksmaarschalk Göring.

De catalogus met afbeeldingen en beschrijvingen van de schilderijen komt niet in de handel. De erven Goudstikker sturen hem naar musea, veilinghuizen, kunsthandels en bibliotheken overal ter wereld. Het is de bedoeling dat ook Nederlandse musea de catalogus met hun bezit vergelijken om te zien of zij Goudstikker-werken in hun collectie hebben. Als dat zo is, wordt van hen verwacht dat zij dit kenbaar maken.

Hoeveel schilderijen uit de Goudstikker-collectie nu in het bezit zijn van Nederlandse musea, is onduidelijk. Wel is bekend dat het Mauritshuis in Den Haag een landschapje heeft van Jan van Goyen, in 1967 bij een Haagse kunsthandelaar aangekocht, dat vermeld wordt in de catalogus. Het Leidse museum De Lakenhal bezit een stilleven van de achttiende-eeuwse schilder A.H. Bakker Korff, eveneens afkomstig uit de Goudstikker-voorraad van 1940.

Verschillende buitenlandse musea hebben de afgelopen twee jaar al Goudstikker-schilderijen afgestaan aan Marei von Saher. Met behulp van de catalogus zullen ook nu nog vermiste schilderijen uit de collectie kunnen worden getraceerd in buitenlandse musea.

Goudstikker Meer ‘Goudstikkers’ bij musea

Marei von Saher hoopt de oorspronkelijke collectie zo veel mogelijk te herstellen. Bij haar zoektocht richt ze zich op de schilderijen die in de oorlog door Göring in de wacht werden gesleept. Onder de vermiste werken zijn topstukken van meesters als Hobbema, Rubens en Jacob van Ruisdael.

De 500 werken die nu worden gezocht, zijn in opdracht van Marei von Saher geïdentificeerd door een team van kunsthistorici onder leiding van Clemens Toussaint. Gisteren heeft Toussaint gesproken met Rudi Ekkart, directeur van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) over de afbeeldingen in de catalogus. De meeste afbeeldingen van de gezochte werken bevinden zich in de RKD, die toestemming moet geven voor publicatie. Dit is inmiddels gebeurd. Ekkart: „Wij hebben geen reden om dat te weigeren.” Van het aantal Goudstikker-werken in Nederlandse musea durft Ekkart geen schatting te maken: „Ik vermoed dat het in de tientallen loopt, nee, zeker niet in de honderden.”

Volgens Toussaint hebben de musea nooit goed uitgezocht of er nog Goudstikker-werken in hun collectie zijn. „Aan de hand van de catalogus kunnen ze nu nagaan of dat het geval is. De catalogus wordt met een begeleidende brief aan zestig Nederlandse en een groot aantal buitenlandse musea over de hele wereld gestuurd. We openen ook een website waarop de kunstwerken zijn terug te vinden, zodat particulieren die nog geroofde Goudstikker-schilderijen in hun bezit hebben contact met ons kunnen opnemen.”

De 200 schilderijen die de Nederlandse regering teruggeeft aan Marei von Saher liggen nu nog opgeslagen in de depots van het Instituut Collectie Nederland (ICN). Naar verwachting zal de officiële overhandiging over een maand plaatsvinden. Op het ogenblik wordt nog onderhandeld tussen Marei von Saher en de regering over de mogelijkheid om sommige topstukken in Nederland te houden, hetzij door een schenking van Von Saher, hetzij door een aankoop door de Nederlandse overheid of door musea.

Het idee van Marei von Saher om in Nederland een Goudstikker-museum op te richten vond hier weinig weerklank. Daarom wil ze na de overhandiging van de kunstwerken een reizende tentoonstelling organiseren.

    • Lien Heyting