‘Indigènes’ heeft een heel duidelijke boodschap

Scherpschutter Messaoud (Roschdy Zem) in ‘Indigènes’ van Rachib Bouchareb. scene uit de film Indigenes (2006) FOTO: Independent Films Independent Films

Indigènes. Regie: Rachid Bouchareb. Met: Jamel Debbouze, Samy Naceri, Sami Bouajila, Bernard Blancan, Roschdy Zem. In: 5 bioscopen.

Indigènes zou je het Franse antwoord kunnen noemen op Spielbergs Saving Private Ryan. Maar dan met het nog altijd scherpe randje van het kolonialisme eraan. Hier zijn het geen GI’s uit de Amerikaanse melting pot die een levensgevaarlijke missie volbrengen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Saïd, Yassir, Messaoud, Abdelkader en hun kameraden zijn zonen van Afrika die in het Franse leger de grenzen van de standenmaatschappij hopen te doorbreken. ,,In een uniform zijn we allemaal gelijk’’, zegt de korporaal.

Het is weliswaar niet zo, daar gáát Indigènes juist over. Maar het klinkt goed. De Noord-Afrikaanse Fransen geloven erin en geven hun ziel en zaligheid voor een vlag die zij als de hunne beschouwen, als een baken van beschaving.

Dat deze recensie begint over het thema en de bedoeling van de film en niet over de cinematografische verwerking ervan, is niet meer dan logisch. Regisseur Rachid Bouchareb en zijn fenomenale cast van Franse steracteurs met Algerijnse wortels hebben een vergeten bladzijde uit de Franse geschiedenis van stof willen ontdoen, zo onderstreepten zij als uit één mond na de première van de film op het festival van Cannes nu al bijna een jaar geleden, waar de vijf hoofdrolspelers de Gouden Palm voor beste acteur kregen. Hun film – want het bleek bij die gelegenheid een gezamenlijk project te zijn – heeft een maatschappelijk boodschap, eerder dan een artistieke bedoeling.

Daarbij moet worden gezegd dat Indigènes wel erg vormvast is. Het begint al met archiefbeelden uit Algerije waar de titelrol overheen loopt. De gevechten in Italië en Frankrijk zijn in tableau-achtige scènes vastgelegd en daarbinnen schakelt de regie steeds op tijd over naar individuele belevenissen en dramatiek. Een stervende broer, een onvindbare geliefde, een verloren ideaal. De opmars van de Fransen wordt aangegeven met zwaar stoffelijke beelden van het landschap, bijna als zeefdrukken, waarop dan de naam van de plaats verschijnt. Dat is een mooi structurerend element, hoewel het natuurlijk niet zo spannend is als die missie van Spielbergs jongens.

Indigènes is in zijn scenario wel even helder als Spielberg, op het voorspelbare af. De rollen zijn typerend verdeeld: , de opstandige, de opportunist, de Oom Tom die de blanke sergeant bedient. Dat is natuurlijk het gevaar bij een film die iets wil beweren en niet zozeer wil suggereren. Dus zien wij keer op keer benadrukt dat de jongens als soldaten wel gelijk zijn (al is het maar onder hetzelfde grafkruis), maar als mensen en burgers niet. En zelfs als soldaten worden ze iet voor vol aangezien, blijkt tijdens hun verlof als de een na de andere Fransman promotie krijgt, en zij allemaal niet. Hun sergeant Martinez neemt het voor hen op, maar kan ten slotte niets anders doen dan het besluit van de legerleiding accepteren en verdedigen tegenover zijn jongens.

Martinez’ tussenpositie wordt te dik aangezet door een fotootje dat belangrijke informatie over zijn verleden geeft. Zoals gezegd, Bouchareb en scenarioschrijver Olivier Lorelle hebben gekozen voor duidelijkheid boven suggestie en dat wreekt zich op zulke momenten. Ze hebben alle mogelijke nuances van het drama in hun scenario opgenomen en allemaal even netjes willen uitwerken.

In de laatste grote confrontatie met de Duitsers loopt de spanning even hoog op als in om het even welke Amerikaanse oorlogsfilm, waarmee de Franse en Marokkaanse productiemaatschappijen bewijzen dat zij het ook kunnen als ze maar een groot genoeg budget (naar verluidt 14,5 miljoen euro – nog altijd minder dan Zwartboek) krijgen. Het is een waardige apotheose. En daarna wordt de boodschap ons nog een, twee, drie keer ingepeperd, tot in de moderne tijd toe. Eigen schuld voor die arrogante Fransen natuurlijk, maar toch jammer in het filmhuis-circuit.