Het tanende Westen

Als president George W. Bush een groot plan heeft, moeten we altijd ernstig rekening houden met een slechte afloop. Dit (voeg ik er voor alle zekerheid aan toe) schrijf ik niet uit leedvermaak of blinde haat.

Het is de conclusie uit zes jaar ervaring. De buitenlandse politiek van Bush is een zichzelf voortplantend fiasco, waarvan nu op de ene manier of de andere de hele internationale gemeenschap de gevolgen ondervindt.

Zijn beleid in Afghanistan dat tot doel heeft om een democratische staat te stichten, is dusdanig vastgelopen dat daar nu weer een narcostaat in wording is, terwijl ondanks de krachtige aanwezigheid van de NAVO de Talibaan er in opmars zijn en Osama bin Laden, wereldvijand nummer één, nog niet gevangen is. Wie goed wil begrijpen hoe radicaal tegen alle presidentiële verwachtingen in de veldtocht in Irak is verlopen, raad ik aan zijn overwinningstoespraak op 1 mei 2003 aan boord van het vliegdekschip Abraham Lincoln nog eens goed te lezen. The end of major operations. Meteen op Google te vinden.

Nu moeten 21.000 soldaten extra, door de president ‘the surge’ genoemd, de definitieve hulp geven bij wat een leger van 130.000 man in vier jaar niet heeft kunnen doen: rust en orde in Bagdad brengen, eventueel ook in de rest van het land, en met ‘gewapend sociaal werk’ alsnog de harten en geesten van de Irakezen winnen.

Deze beslissing is in strijd met de verkiezingsuitslag van 7 november en de adviezen van de commissie-Baker. Een meerderheid in het Congres is tegen, maar de president zet door.

Het is op zich de moeite waard om de commentaren in de Amerikaanse pers te lezen, van goede raad tot heftig verzet en verbitterde wanhoop. Een Amerikaanse website die dagelijks een uitvoerige selectie geeft, is www.truthout.org.

Niet alleen hebben de Bushisten hun doel in Irak gemist. Een van de talrijke gevolgen is dat ook in Amerika daardoor de verdeeldheid met de dag groter wordt.

De grote vraag is nu, of het versterkte leger van ongeveer 150.000 man erin zal slagen om een begin van orde te vestigen. Dat moet dan binnen twee jaar gebeuren, want daarna treedt een nieuwe president aan. Een opmerkelijke redenering wordt gegeven in The Economist van deze week. Het blad, in 2003 groot voorstander van de oorlog, geeft toe dat de onderneming tot nu toe mislukt is. „Maar Bush heeft gelijk door zich te verzetten tegen een nog grotere mislukking.” Zouden de Amerikanen voortijdig vertrekken, zo luidt de redenering, dan is het resultaat een nog veel grotere chaos, niet alleen in Irak, maar in het hele Midden-Oosten.

Dat is voorstelbaar. Samengevat zeggen we in het Nederlands dat hier het beste uit twee kwaden wordt gekozen, met het voorbehoud dat we nog moeten afwachten hoe groot het volgende kwaad zal zijn. Een leger van 21.000 man dat uitsluitend in Bagdad de orde zal moeten bewaren, is dat het begin van de oplossing van een gigantisch vraagstuk dat nog met de dag ingewikkelder wordt?

Wat wordt er bijvoorbeeld gedaan met de democratisch gekozen premier Maliki, die volgens deskundigen ter plaatse zich niet alleen bezighoudt met de officiële ordebewaring, maar ook diep verwikkeld is in het doen en laten van shi’itische doodseskaders?

Wat gaan de Amerikanen doen in Sadr City waar Moqtadar al Sadr het met zijn particuliere leger voor het zeggen heeft? Genadeloos opruimen? Hoe groot is het risico dat de 21.000 man extra, ‘gewapend sociaal’ bezig maar geen woord Arabisch sprekend, de chaos verder aanjagen in plaats van onder controle te brengen? De praktijk van de komende twee jaar zal het leren.

En dan: Irak staat niet op zichzelf maar is onderdeel van het met de dag ingewikkelder en gevaarlijker wordende complex van het Midden-Oosten. Nu is minister Rice weer op een rondreis, heeft zojuist met de Israëlische en Palestijnse leiders gepraat, over de herleving van de routekaart naar de vrede, zonder een spoor van resultaat. Washington is opnieuw bezield van goede voornemens, maar niemand weet wat die inhouden, laat staan of er een begin van uitvoering aan wordt gegeven.

De grote tekortkoming van dit nieuwe plan, de ‘surge’ van Bush is dat het meer van hetzelfde belooft en daarom in eerste instantie al ongeloofwaardig is. Als nu weer bij en door de uitvoering wordt aangetoond dat ook dit plan niet deugt, staat deze mislukking allang niet meer op zichzelf. De reeks mislukkingen heeft in toenemende mate een cumulatief effect gekregen. Amerika mag nog wel het zwaarst bewapende land ter wereld zijn, maar onder Bush heeft het zijn gezag en effectieve macht verloren.

Daarbij komt dat deze president niet in staat is geweest, het westelijk bondgenootschap in stand te houden. Dat wilde hij ook niet. En dit betekent dat de afgelopen zes jaar ernstig afbreuk is gedaan aan de positie van het Westen in de wereld. Kan hij dit in twee jaar nog herstellen? Met 21.000 man extra in Bagdad? Wie gelooft dat?