Een natuurpark zonder mijnen en militairen

Gisteren lekte uit dat Syrië en Israël geheim vredes-overleg hebben gevoerd.

Israëlische voorstanders van vrede vinden dat Syrië moet worden losgeweekt van Iran.

Toeristen staan in een verlaten legerkamp in de Golan-hoogvlakte en kijken naar de grens van Syrië. Foto AFP Tourists look out towards Syria at an abandoned army post from the 1967 war in the Golan Heights, 16 January 2007. Israelis and Syrians reached understandings for a peace treaty in secret unofficial talks over the past two years, the Israeli daily Haaretz reported today, but both governments denied knowledge of the contacts. Under the agreement, Israel would withdraw from all of the strategic Golan Heights that it captured from Syria in the 1967 Six Day War and annexed in 1981. AFP PHOTO/DAVID FURST AFP

Een internationaal, gedemilitariseerd natuurpark met wijnmakerijen, skioorden en ontmijnde wandelgebieden onder Syrische soevereiniteit, maar vrijelijk toegankelijk voor Israëliërs. Mooie plannen bedenken voor de Golan-hoogvlakte – door Israël veroverd op Syrië in de Zesdaagse Oorlog van 1967 en volgens internationaal recht illegaal geannexeerd in 1981 – is niet het grootste probleem in het Midden-Oosten.

Vrede bewerkstelligen tussen Israël en Syrië is echter van een geheel andere orde. Zeven jaar geleden strandden Israëlische, Amerikaanse en Syrische pogingen om een akkoord te sluiten. Er is sindsdien zo veel veranderd in het Midden-Oosten dat zowel Syrië als Israël wederom intensief nadenkt over een diplomatiek initiatief.

In deze sfeer heeft twee jaar lang een groep, bestaande uit een Syrische zakenman, een Israëlische diplomaat, een Turkse ambassadeur en een Europese bemiddelaar, de hoofdlijnen van een Israëlisch-Syrisch vredesverdrag op papier gezet.

Dit zogeheten „non-paper” met gedetailleerde afspraken over de teruggave van de Golan-hoogvlakte, de bestemming als park, waterdistributie, grensbewaking en toegangsregelingen werd gisteren gepubliceerd in het dagblad Haaretz. Correspondent Akiva Eldar claimt dat de gesprekken zijn geïnitieerd door president Bashar Al-Assad van Syrië.

De Israëlische vertegenwoordiger in de groep, Alon Liel, de voormalige directeur-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken, bevestigde gisteren de geheime besprekingen die halverwege de Israëlische oorlog tegen Hezbollah in Libanon werden beëindigd. Hij benadrukte dat het om een particulier initiatief ging. Premier Olmert ontkende enige vorm van officiële betrokkenheid. Hij wist niets van deze „privé-gesprekken”. Tegenover persbureau AP bevestigde een woordvoerder van de regering dat deze zich wel degelijk „bewust” was van de besprekingen. Damascus ontkende dat het om officieel goedgekeurde gesprekken ging, een betekenisloze ontkenning.

Het uitgelekte document ontbeert officiële betekenis, maar kan wel worden beschouwd als een nieuw teken dat er discrete verkenningen worden uitgevoerd. Gesprekken die in de VS werden voorgesteld door de Studiegroep Irak en door een reeks Amerikaanse en Europese politici worden gesteund. Onmiddellijk gevolg zal daar echter niet aan worden gegeven.

De belangrijkste reden daarvoor is dat de Israëlische relatie met de Verenigde Staten onder zware druk zou komen te staan als premier Olmert wel zou streven naar een vredesverdrag met Syrië. President Bush wil niets met Syrië te maken hebben. Syrië steunt Hezbollah, de shi’itische fundamentalisten in Libanon, voedt het sunnitische verzet in Irak, geeft onderdak aan Hamasleider Meshaal en onderhoudt nauwe banden met Iran. Zolang daar geen verandering in komt, wordt Syrië beschouwd als een vijand door de VS en door de Israëlische regeringsleider.

Daar is in Israël niet het laatste woord mee gezegd. Al geruime tijd beseft Jeruzalem dat president Bashar Assad bereid is om de in maart 2000 gestaakte vredesbesprekingen te hervatten. Over de vraag of de jonge Assad serieuze bedoelingen heeft, wordt heftig gediscussieerd. De Israëlische geheime dienst Mossad denkt van niet en beschouwt alle handreikingen van Assad als propaganda om de internationale druk te verlichten.

Maar de militaire inlichtingendienst van Israël, de onderzoeksafdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de meeste denktanks van de universiteiten zijn na de oorlog in Libanon tot de slotsom gekomen dat Assad wel degelijk bereid is tot een vredesverdrag met Israël, omdat hij vindt dat de situatie in het Midden-Oosten „gevaarlijk chaotisch” begint te worden.

Na de oorlog in Libanon, waarbij Syrië zich afzijdig hield en Hezbollah niet rechtstreeks te hulp kwam, zoals Israël vreesde, is ook in de Israëlische regering de vraag gerezen (en nog niet beantwoord) of een vredesverdrag met Syrië geen hogere prioriteit moet krijgen. In de analyses van het ministerie van Defensie, van vice-premier Peres en minister van Buitenlandse Zaken Livni speelt de opkomst van Iran als een regionale supermacht een grote rol. Syrië zou losgeweekt moeten worden uit de „bear hug” van Iran en door middel van een economisch voordelig vredesverdrag overgehaald kunnen worden om Hezbollah in te tomen.

Voor de Israëlische tegenstanders van een verdrag met Syrië wegen deze voordelen niet op tegen de nadelen: ze zien de Golan-hoogvlakte als een strategische bufferzone tussen Israël en Syrië. Ook wijzen ze op de mogelijk onrust die in Syrië ontstaat als president Assad vrede sluit met Israël zonder dat het Israëlisch-Palestijnse conflict is opgelost. Volgens de tegenstanders, onder wie de voorzitter van de Knesset-commissie voor Buitenlandse Zaken en Defensie Yuval Steinitz, en minister Avigdor Lieberman heeft Israël meer belang bij politieke stabiliteit in een vijandig Syrië dan bij vrede met een buurland.

    • Oscar Garschagen