Zeven geloven op één zender

Levensbeschouwingen hebben recht op zendtijd op tv en radio op grond van de Mediawet. Drie uitspraken van de Raad van State zorgen voor onrust bij de zogeheten 39f-omroepen.

Rotterdam, 16 jan. - Twee geloven op één kussen? Daar sliep vroeger de duivel tussen. Wat dan te denken van zeven geloven op één televisiezender? Kijk zondagmiddag naar Nederland 2 en bijna alle wereldreligies trekken voorbij.

Neem afgelopen zondag. De Nederlandse Moslimomroep (NMO) begint de levensbeschouwelijke middag . Daarna komen de hindoes en de tweede Nederlandse omroep voor moslims, de Nederlandse Islamitische Omroep (NIO). En na een intermezzo volgen de Joodse Omroep en de protestantse IKON. De Humanistische Omroep (HOS), de rooms-katholieke RKK en de boeddhistische omroep zenden uit op andere tijden.

Elke religie heeft zijn eigen tuintje in het keurig aangeharkte medialandschap in Nederland. Op grond van artikel 39f van de Mediawet hebben levensbeschouwingen recht op zendtijd op radio en tv. Religies met veel aanhangers in Nederland krijgen meer uren dan kleinere godsdiensten. De zogeheten 39f-omroepen hebben geen leden en ontvangen 100 procent van hun budget van de overheid.

Drie uitspraken van de Raad van State veroorzaakten vorige week woensdag grote onrust bij de 39f- omroepen. De Raad van State, de hoogste bestuursrechter in Nederland, bepaalde dat de Humanistische Omroep minder zendtijd krijgt, dat ook de IKON uren moet inleveren en dat het wankele compromis van twee moslimomroepen in de sterk verdeelde wereld van moslimmedia, onwettig is.

Allereerst de Humanistische Omroep, die op tv onder meer De Donderdag Documentaire uitzendt en de talkshow Desmet Live op de radio (beide samen met andere omroepen). De HOS verliest circa de helft van de zendtijd op de radio (van 160 naar 74 uur per jaar) en een derde van de tv-zendtijd (van 40 naar 25 uur per jaar).

Volgens het Commissariaat voor de Media zijn er minder humanisten in Nederland dan de omroep zelf beweert. De Raad van State schaarde zich achter het Commissariaat. „Wij hebben dit verloren. Punt”, zegt Bert Janssens van de HOS. Zijn boodschap: de omroep moet door. De HOS kan nu minder aandacht besteden aan documentaires, waarvoor hij regelmatig werd onderscheiden. „En dat is al zo’n kwetsbare sector”, zegt Janssens. De HOS stopt met zijn aandeel in radiodocumentaires en kan mogelijk slechts één van de twee uitzendingen per week van Desmet Live verzorgen. Janssens heeft inmiddels acht mensen moeten ontslaan.

Ten tweede de IKON, in 1946 de eerste kerkelijke omroep van Nederland en tegenwoordig bekend van onder meer de programma’s van oud-politicus Paul Rosenmöller. De grootste van de 39f-omroepen moet radio- en tv-uren inleveren. De IKON moet inschikken om plaats te maken voor kleinere religies. „Dat is niet in overeenstemming met het levenbeschouwelijk pallet van Nederland”, stelt Piet Halma van de IKON.

De omroep had al gerekend op minder zendtijd, aldus Halma. „De klap valt vooral bij de tv; een derde van het personeelsbestand is boventallig.” Reorganisatie kostte de afgelopen tijd 12 fte van de in totaal 80 medewerkers. Dat is zonde, zegt Halma. „39f-omroepen hebben een heel eigen, specifieke inbreng op de publieke radio en tv. Ze kunnen eigenwijze keuzes maken. ’’

De derde uitspraak van de Raad van State gaat over de zendtijd voor aanhangers van de islam. De Raad van State oordeelt dat er één omroep moet komen voor moslims. Dat staat immers in de eigen regels van het Commissariaat voor de Media. Nu kent het publieke bestel echter twee moslimomroepen: de Nederlandse Moslim Omroep (NMO, sinds 1993) die uitgaat van de Nederlandse Moslim Raad (NMR) en de Nederlandse Islamitische Omroep (NIO) van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO). De NIO is ontstaan in 2005 uit onvrede met de NMO. Deze laatste omroep zou niet representatief zijn voor de Nederlandse moslimgemeenschap. Frank William van de NMO zegt echter dat zijn omroep vier voor Nederlandse moslims belangrijke stromingen in de islam bedient: sunnieten, shi’iten, alevieten en ahmadi’s. De NIO richt zich volgens William alleen op Turken en Marokkanen. „Maar wij zouden binnen de Publieke Omroep alle opvattingen over andere religies moeten respecteren”, zegt William.

In maart 2005 bepaalde het Commissariaat dat beide organisaties moeten samenwerken. Dat mislukte en de zendtijd voor de islam werd gesplitst. Een onwettig compromis, oordeelde de Raad van State vorige week. Dat maakt de toekomst voor beide moslimomroepen onzeker.

Links naar 39f-omroepen, de uitspraak van de Raad van State en de beleidslijn voor 39f: nrc.nl/media