‘VS willen een verwijdering creëren tussen Irak en Iran’

Iran heeft tot nu toe bescheiden gereageerd op de arrestatie van Iraanse diplomaten in het consulaat in de Iraakse stad Arbil door Amerikaanse militairen. „Wij handelen niet emotioneel.”

Als de Verenigde Staten een oorlog met Iran zouden willen, dan is het oppakken van vijf Iraanse diplomaten in het noorden van Irak, zoals afgelopen donderdag gebeurde, een goed begin. Maar tot nu toe reageert de Iraanse overheid ingetogen. Retorische kanonnen als president Mahmoud Ahmadinejad – momenteel op rondreis in Latijns-Amerika – en de normaal luidruchtige parlementsleden houden hun woede in. Voorlopig althans.

„De VS willen de aandacht afleiden van hun nederlaag in Irak”, meent Elham Aminzadeh, lid van de Iraanse parlementscommissie voor nationale veiligheid en buitenlandse zaken. „Ze proberen de buurlanden van Irak de schuld te geven van de problemen. Syrië wordt met retoriek aangepakt, voor Iran is er een ander beleid. Onze diplomaten, die onschendbaar zijn, worden gearresteerd.”

Ook anderen, zoals Hermidas Bavand, hoogleraar internationale relaties aan de universiteit van Teheran, menen dat de VS hun echec in Irak willen afreageren op Iran en Syrië. Tot op zekere hoogte willen ze de spanningen laten oplaaien, zegt Bavand telefonisch. Misschien begrijpelijk, maar niet zonder gevaar. „Er is veel onrust en spanning ontstaan in de hoofden van de Iraniërs. Waar zal dit toe leiden?” vraagt hij zich af.

Iran zal evenwel niet reageren door op zijn beurt Amerikanen in Irak aan te vallen, denkt parlementariër Aminzadeh, een van de twaalf vrouwen in het parlement. „Wij handelen niet emotioneel”, zegt ze. „Iran zal de zaak aanhangig maken bij het VS-Iran Tribunaal (dat in het begin van de jaren tachtig werd opgericht in Den Haag) en zal om compensatie vragen.”

Het is niet voor het eerst dat Iraanse diplomaten in Irak worden opgepakt. Vorige maand arresteerden de Amerikanen twee Iraanse diplomaten die te gast waren bij de Iraakse president Jalal Talabani. Ze zijn inmiddels weer vrijgelaten.

De Amerikaanse beschuldiging luidt dat de Iraniërs steun verlenen aan opstandelingen in Irak. Maar afgezien van persberichten van het Amerikaanse leger, waarin wordt gesteld dat enkele van de eerder opgepakte Iraniërs „blauwdrukken voor de opstand” bij zich droegen, zijn er geen concrete bewijzen dat Iraanse diplomaten daadwerkelijk betrokken zijn geweest bij het steunen van verzetsgroepen in Irak.

Het Iraanse consulaat in Arbil regelde de afgelopen tien jaar visa voor Iraakse Koerden die naar Iran willen reizen, stellen Iraniërs en Iraaks-Koerdische politici. Omdat de Iraaks-Koerdische regio sinds het instellen van de zogeheten no-fly zone in 1991 praktisch onafhankelijk van Bagdad was, hadden de inwoners van het gebied moeite met het verkrijgen van reisdocumenten.

Vorige week woensdag verwees de Amerikaanse president Bush in zijn toespraak over het nieuwe Irak-beleid volgens velen naar Iran toen hij bezwoer dat de VS „de netwerken die onze vijanden in Irak van training en geavanceerde wapens voorzien, zullen vinden en vernietigen”. Enkele uren later werden de diplomaten gearresteerd.

Vorige week waarschuwde de Opperste Leider, ayatollah Seyed Ali Khamenei, Arabische buurlanden niet deel te nemen aan een Amerikaanse coalitie tegen Iran. „ Een alliantie met landen die tegen de belangen van moslims zijn en tegen een islamitisch land, is een zinloze actie”, zei Khamenei. „De Arabische landen moeten hiervoor oppassen”.

Veel sunnitische staten zijn angstig geworden door de opkomst van de shi’itische minderheid in de regio, met name in Libanon (Hezbollah) en Irak. Iran ziet de rondreis die de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Condoleezza Rice, momenteel door het Midden-Oosten maakt, als een poging een anti-Iraans front te vormen.

„Doel van de Amerikanen is verwijdering te creëren tussen de overheden van Iran en Irak”, zegt parlementslid Aminzadeh. „Daarnaast willen ze ons land kwaad maken. Maar ze kennen ons, Iraniërs, niet goed genoeg.”

Sinds de val van het regime van de Baath-partij in Irak in 2003 zijn de Iraanse en Iraakse regering steeds dichter naar elkaar toe getrokken. Iran heeft decennia oude banden met zowel de shi’itische als de Koerdische politici die het tegenwoordig in het buurland voor het zeggen hebben. Volgens de conservatieve krant Kayhan zit de Iraanse invloed in Irak dan ook niet in gebouwen of diplomaten die binnengevallen of gearresteerd kunnen worden. „Al veertig jaar steunen we de Iraakse Koerden. En Iran heeft de Iraakse shi’ieten altijd bijgestaan. Samen vertegenwoordigen ze al 80 procent van de Iraakse bevolking. Als de Amerikanen de Iraanse invloed in Irak willen tegengaan, dan staan er minimaal 19 miljoen Irakezen tegenover hen”, schrijft de krant.

Verder hebben Iran en Irak tientallen contracten getekend ter waarde van miljarden dollars. Iraakse ministers bezoeken Iran geregeld, vaak hebben ze jaren in het land gewoond als dissidenten. Pelgrims uit beide landen reizen over en weer. „Goede buren zijn belangrijk. De VS zijn duizenden kilometers van hier. Wij helpen onze buren”, zegt parlementslid Aminzadeh.

    • Thomas Erdbrink