Niet meer een jaar vervelen als je zakt voor eindexamen

Op dertien scholen doen scholieren deze maand al centraal schriftelijk examen. De leerlingen zijn blij, maar in je eentje studeren, is wel „eenzaam”.

„Als je geen discipline hebt, is flexibel examineren niks voor je”, zegt Salomé van Ittersum (17). Ze zakte vorig jaar voor haar havo-diploma en doet een herkansing in januari. Salome van Ittersum. Foto Herman Engbers 15-1-2007 Kampen. Op het Ichtuscollege kunnen leerlingen verspreid over het jaar examen doen Salomé van Ittersum HAVO 06-36191668. foto: Herman Engbers Engbers, Herman

Wendy van ’t Zand (17) zakte vorig jaar voor haar havo-diploma. Normaal gesproken had ze moeten wachten tot mei, voordat ze een herkansing kon doen. Nu doet ze deze maand al het centraal schriftelijk examen. Als ze alle vakken haalt, heeft ze in februari haar diploma.

Dat kan, omdat haar school, het Ichthus College in Kampen, meedoet aan het experiment ‘meerdere examenmomenten’. De school is er een van dertien die, verspreid over heel Nederland, eindexamenleerlingen tot 2010 jaarlijks drie examenmogelijkheden bieden: in januari, in mei en in augustus. Er doen dit jaar 393 scholieren aan het experiment mee. Het wordt uitgevoerd onder leiding van de raad voor het Voortgezet onderwijs (VO-raad). De examens worden afgenomen door de Staatsexamencommissie. Van de 393 leerlingen doen ongeveer dertig volledig examen, de anderen doen deze maand alvast één of meer vakken. Als het experiment goed verloopt, worden de drie examenmomenten mogelijk overal ingevoerd.

Wendy van ’t Zand is ontzettend blij met deze kans, zegt ze, na afloop van het examen. Als ze tot mei had moeten wachten, was ze waarschijnlijk van school af gegaan, en overgestapt naar het volwassenenonderwijs. „Dan had ik mijn diploma in de avonduren gehaald, en overdag erbij moeten werken. Een heel jaar extra op school zag ik niet zitten.”

Meerdere malen per jaar examineren is ideaal, zegt ook Gosien Doornenbal, adjunct directeur van het Ichthus. Scholen willen zich profileren met onderwijs op maat, zegt ze, om leerlingen te trekken. Zittenblijvers kunnen sneller herkansen, hoogbegaafden kunnen eerder examens doen, zwakke leerlingen kunnen vakken waar ze goed in zijn eerder doen, en houden zo meer tijd over voor vakken waar ze slecht in zijn.

In 2003 zakten dertig havo-leerlingen voor hun examen, zegt Doornenbal. „Een aantal ging klierderig, spijbelig gedrag vertonen omdat ze alle oude stof weer een jaar voorbij zagen komen. Het werd een onbeheersbaar probleem. Tegelijkertijd waren we aan het nadenken hoe we konden inspelen op de behoeften van de hoogbegaafde vwo-leerlingen uit de onderbouw die hun examenprogramma wilden versnellen. We zagen toen meervoudig examineren als oplossing. We hebben het ministerie begin 2004 geschreven dat we dat wilden invoeren.”

Er zitten wel wat haken en ogen aan flexibeler examineren, zegt Doornenbal eerlijk. Het grootste probleem: extra werkdruk voor docenten, en heel veel extra coördineren voor de schoolleiding. Docenten moeten zeer flexibel zijn. Er moeten per jaar meer verschillende schoolonderzoeken gemaakt worden, en de scholieren die meedoen moeten persoonlijk worden begeleid, omdat de klassikale lessen niet snel genoeg voor hen gaan. Docenten moeten bereid zijn in de zomer scholieren te begeleiden die in augustus willen herkansen. „Een aantal docenten is zeer kritisch over dit experiment”, zegt Doornenbal.

Maaike van den Berg, de enige vwo-scholiere die deze maand op het Ichthus een volledig examen aflegt, is zeer te spreken over hoe haar school het aanpakt. Maar de havo-leerlingen Wendy van ’t Zand, Salomé van Ittersum (17) en Anneke Verkerk (17) die vorig jaar zakten, zijn iets minder positief. „Ik kreeg de examentijden pas laat”, zegt Van ’t Zand. „Er waren soms cijfers weg, of toetsen niet op tijd klaar”, zegt Verkerk. Van Ittersum: „Ik heb veel achter docenten moeten aanlopen.” „In oktober werd ik ineens gebeld door een boze gymjuf, waar ik bleef”, zegt Van ’t Zand. „Bleek dat gymmen verplicht is, ook als je versneld je examen probeert te halen.”

Docente Nederlands Germien Kamphorst op het Ichthus is een voorstander van het experiment, zo zegt zij aan de telefoon. Zij begeleidt VWO-scholiere Maaike van den Berg (19) bij haar examen. Het laatste schooljaar staat toch al in het teken van examens, opdrachten, en schoolonderzoeken. „Het enige waar ik voor moest zorgen is dat de schoolonderzoeken van Maaike gemaakt waren en nagekeken voordat de examens begonnen. Maaike heeft mij regelmatig samenvattingen gemaild om te oefenen.”

Kamphorst noemt wel een ander probleem met flexibel examineren, namelijk de aansluiting op vervolgopleidingen. „Hbo, mbo en universiteit moeten ervoor zorgen dat de scholieren in februari met hun opleiding verder kunnen. Nu is dat vaak niet goed geregeld.” De ondervraagde leerlingen gaan werken als ze het halen, om hun vervolgopleiding te financieren die pas in september begint.

Kan elke leerling het aan, het examen al in januari? Nee, zegt adjunct -directeur Doornenbal. Het Ichthus heeft streng gescreend wie in aanmerking kwamen. „Je moet zelfstandig kunnen werken”, zegt Maaike van den Berg die vorig jaar haar examen miste omdat ze een paar maanden in Japan zat voor een uitwisselingsprogramma. „Maar juist daardoor vond ik het afgelopen jaar het leukste uit mijn hele schoolcarrière. Ik kon naar school komen als het mij uitkwam.” „Als je geen discipline hebt, is dit niks voor je”, zegt Salomé van Ittersum. Zij vond het vooral eenzaam, de afgelopen maanden. „Al mijn vriendinnen waren al weg van school”, zegt ook Verkerk. „De meeste tijd zit je alleen thuis aan opdrachten te werken”, zegt Van ’t Zand.

Ook daarom hopen ze eind deze maand goed nieuws te krijgen. „Als ik het nu niet haal, geef ik mezelf een vreselijke dreun”, zegt Anneke Verkerk.

    • Japke-d. Bouma