Instortende gebouwen

Het onderzoek van de commissie-De Boer naar de oorzaken van de verzakkingen in een groot bouwcomplex in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer behelst meer dan alleen dit ene rampzalige incident, waarbij afgelopen juli wegens instortingsgevaar winkels en een hele woonflat moesten worden ontruimd. Er zitten belangrijke lessen in voor de hele Nederlandse bouwwereld. De afgelopen vijf jaar hebben zich veel bouwincidenten voorgedaan. Daken en gebouwen zakten in, gevelplaten lieten los. Dit jaar moest, ook in Amsterdam, een winkelcomplex met parkeergarage worden ontruimd wegens gevaar. Bij een gewaagde constructie in Maastricht stortten twee balkons neer, waarbij twee doden vielen. Anderhalf jaar geleden was er een dodelijke brand in een onveilig geconstrueerd cellencomplex op Schiphol Oost.

Er wordt veel gebouwd in Nederland, dus er gebeuren ook wel ongelukken. Maar de meeste hadden kunnen worden voorkomen. Volgens de commissie-De Boer wordt er steeds complexer gebouwd, waarbij op het toezicht wordt bezuinigd. Dat is een bedenkelijke ontwikkeling. Ook bij het Amsterdamse bouwcomplex met markt, parkeergarage, winkels, kantoren en een overkapping van een autosnelweg was dat het geval. Daar werd vrijwel geen toezicht uitgeoefend, niet door de gemeente en niet door de betrokken bedrijven. Bovendien waren de verantwoordelijkheden verdeeld over onder anderen vijftig onderaannemers. Dat maakt overzicht des te noodzakelijker.

Het rapport bevat veel details over een slordige uitvoering en slecht doordachte wijzigingen van het bouwplan. De commissie kon geen toezichtverslagen inzien, omdat die er niet waren. Dat geeft te denken. Het voor toezicht verantwoordelijke bedrijf DVP heeft de constructiefouten niet geconstateerd. Stalen betonwapening werd van het bouwterrein gestolen en wellicht werd het bouwplan daarna aangepast. Veel betonvlechters werkten slechts tijdelijk. Het ISO-certificaat voor kwaliteitszorg waarmee hoofdaannemer Hillen en Roosen pronkte, heeft volgens de commissie weinig waarde voor de bouw. Daar is meer gerichte certificering voor nodig. Het overheidstoezicht was in handen van de amateuristisch opererende Amsterdamse deelgemeente Bos en Lommer.

De belangrijkste les is dat er meer overzicht moet zijn over ingewikkelde bouwprojecten. Tussentijdse aanpassingen moeten worden doorgegeven. Het toezicht hoeft niet geheel door de overheid te gebeuren en kan meer in handen van ervaren professionals van bedrijven worden gelegd. Volgens de commissie is de overheidsbemoeienis bij de bouw in Nederland al relatief groot, maar zijn er grote verschillen tussen gemeenten. Goed onderlegde hoofdconstructeurs die de eindverantwoordelijkheid voor de deugdelijkheid van de constructie dragen en aan wettelijke en op het project gerichte eisen van de overheid voldoen, kunnen er meer eenheid in brengen. Bouwondernemers moeten tot een betere organisatie worden gedwongen. Tot nu toe zijn alleen bij dit Amsterdamse bouwcomplex na een verzakking de tekeningen met de daadwerkelijke bouw vergeleken. Bij andere bouwprojecten zouden de resultaten van zo’n onderzoek ook onthutsend kunnen zijn.