Beroemd om hun gewone bestaan

Gelukkig: Neil Hughes leeft! En hoe!

Het jongetje dat op zijn zevende astronaut wilde worden, op zijn veertiende depressief was, op zijn eenentwintigste stopte met studeren, op zijn achtentwintigste dakloos en verloren door Schotland zwierf en op zijn vijfendertigste in een woonwagen piekerde over zelfmoord – die hulpeloze jongen is politicus geworden.

Neil is op zijn negenenveertigste jaar een betrokken liberaal-democraat in Cumbria, Noordwest Engeland. Hij rijdt auto en gaat canvassend de deuren langs. Ik heb hier rust gevonden, vertelt hij in 49 Up: „Eerst moest ik spoorzoeken in een wereld die mijn ouders niet leken te kennen.”

Wegens het kwakkelend televisieaanbod ging uw beroepskijker gisteren haar autonome gang. Wij bekeken ’s werelds langst lopende real life documentaire waarin Michael Apted elke zeven jaar dezelfde Britten met de camera opzoekt. De VPRO zond de BBC-documentaire afgelopen weken in Holland Doc uit. Drie keer spoelden we het verslavende epos terug en iedere keer weer ontdekten we een nieuwe verhaallijn. Zo terloops en knap is er in 49 Up gefilmd.

Aan de hand van de levens van acht arbeiderskinderen en zes rijkeluiskinderen wilden de makers bewijzen dat de Britse standenmaatschappij aan slijtage onderhevig was. Veertig jaar later hebben slechts drie deelnemers zich met talent en doorzettingsvermogen ‘omhoog’ gevochten. Straatschoffie Tony, taxichauffeur, heeft een tweede huis in Spanje waar hij zich trots en gelukkig omringd weet door een schare kleinkinderen. Sue, een arbeidersmeisje uit het Londense East End, doet ‘iets verantwoordelijks’ bij een universiteit. En boerenzoon Nick uit Yorkshire schopte het tot professor in de natuurkunde aan de universiteit van Wisconsin in de Verenigde Staten.

Naarmate de jaren vorderden maakten de deelnemers steeds nadrukkelijker voor het oog van de camera de balans van hun eigen leven op. Was 42 Up nog in de ban van de midlifecrisis, zeven jaar later valt op dat iedereen zich heeft verzoend met de niet-volmaakte baan en dito partner. Waarbij de makers er niet voor terugschrikken de meest confronterende vragen te stellen. Had je het qua werk niet verder kunnen schoppen? Lijdt jullie seksleven onder zijn onzekerheid? En aan één van de jong getrouwde arbeidersmeisjes: heb jij al wel genoeg ervaring met mannen?

Zo beschouwd is het geen wonder dat de filmmaker er in 49 Up zelf van langs krijgt. Voor eenzame Neil was de camera misschien therapeutisch en Tony dankt er figurantenklussen aan, maar de anderen ervaren de terugkerende opnamen als een „aanslag” op hun privacy en een „gifpil” in hun leven. Ik zou willen dat het schoolhoofd me nooit als zevenjarig ventje naar voren had geschoven, verzucht de aristocratische John. En terwijl Jackie venijnig uitvalt tegen Apted – „Ik ben veel intelligenter dan jij mij neerzet” –, verwacht Suzy dat ze op haar vijftigste de moed heeft te stoppen met dit „pijnlijke project”.

Alsjeblieft, deelnemers, niet stoppen! Anders dan jullie zeggen is de ‘upserie’ geen equivalent van het onwaarachtige Big Brother spel. Zo plastic en nep als reality-tv is, zo echt en belangwekkend is deze film. Zoals ook bij goede boeken gebeurt: de film dwingt kijkers zich te verplaatsen in andermans leven, laat de waarde daarvan zien en levert onmisbare inzichten op.

Dat kan je van Nederlandse reality-tv moeilijk zeggen.

Of verbaast het u dat moeder Natasia deze week De Gouden Kooi dreigt te verlaten en terugkeert naar huis, haard, man en kinderen?

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen

    • Wubby Luyendijk