Berk verraadt zijn aard door klank van zijn stam

Een stapel berkenstammen in Finland. Sommige berken leveren zeer kostbaar hout, maar die zijn op het oog niet van goedkope bomen te onderscheiden. Foto NHPA STACK OF LOGS in forest Birch Betula sp. Oulu Region, Finland Photographer: BILL COSTER NHPA NHPA

Trek door het noorden van Europa en zie: eindeloze bossen met warrelend loof en schilferige, witte stammetjes. Berken zijn hier bijna onkruid. Maar wel met een economische waarde: de ruwe berk, Betula pendula, wordt vermalen tot houtpulp, de grondstof voor onder meer papier. En dan is er nog een mutant van deze berk, de Betula pendula var. carelica, die decoratief hout geeft en daarom tien keer zoveel geld opbrengt.

Probleem is alleen dat de twee berkenvarianten van buiten nauwelijks verschillen. Slechts een geoefend oog herkent de ware aard van deze berken - als ze tenminste tien jaar of ouder zijn.

Finse fysici denken daar nu wat op gevonden te hebben. In het Journal of Applied Physics schrijven zij dat de twee berkentypen van elkaar onderscheiden kunnen worden door ultrasoon geluid door de stammetjes te sturen. Geluid dus met frequenties zo hoog, dat ze voor mensen onhoorbaar zijn. Zo’n vier megaherz in dit geval.

De truc is om te kijken hoe snel de ultrasone geluidspulsen door de stam reizen. Dat hangt af van de aard van het hout - en die verschilt wel aanzienlijk.

Bij de decoratieve mutant zijn de jaarringen golvender. Ook zijn er sproetjes te zien, kleine stukjes bast die tussen de ringen zijn terecht gekomen. Bovendien lopen er bredere stralen van het hart van de stam naar de bast.

Die stralen maken het verschil, denken de onderzoekers. Ze geleiden het geluid, als door een tunnel, snel naar het hart van de stam en vandaar uit naar de overkant. Dat zou verklaren waarom geluid significant (ongeveer twintig procent) sneller door de stammen van mutanten reist.

In het lab is zo met 93 procent nauwkeurigheid de ene van de andere berk te onderscheiden. En de techniek, zo schrijven de Finnen tot slot, is ook nog goedkoop en draagbaar. Maar het definitieve bewijs moet natuurlijk uit veldproeven komen.