Nederland in strafbank door Somalische vluchteling

Het Europees Hof zegt dat Nederland onmenselijk handelde bij een uitzetting.

Die uitspraak kan gevolgen hebben voor het asielbeleid.

Controle van de identiteitspapieren in het asielzoekerscentrum in Kollum, Friesland. Foto Sake Elzinga Nederland-Kollum(FR)-12-02-2003. AZC, terrein, wekelijkse controle door vreemdelingen dienst van de identieitspapieren. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Het is een duidelijke correctie op „het excessieve formalisme” van het Nederlandse asielbeleid en een scherpe terechtwijzing van de Raad van State. De grenzen van de wet, die minister Verdonk (Vreemdelingenzaken) zei op te zoeken, zijn nu bereikt.

Dat is, samengevat, wat juristen en asieladvocaten denken van de uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van vorige week. Ze zeggen dat aanpassing van het Nederlandse asielbeleid nu onvermijdelijk is.

Het Hof in Straatsburg vonniste dat Nederland het verbod op martelen en onmenselijk straffen schond door een asielzoeker terug te willen sturen naar het noorden van Somalië. Volgens Nederland liep Salah Sheekh geen groter risico dan andere leden van zijn minderheid en had hij een vluchtalternatief in Noord-Somalië.

De asielzoeker hoeft van het Hof echter niet aan te tonen meer gevaar te lopen dan anderen. Dat hij deel uitmaakt van een vervolgde minderheid, en in het verleden ook gevaar liep, is voldoende. Het binnenlands vluchtalternatief dat Nederland ziet, bestaat volgens het Hof niet.

Het Hof in Straatsburg besteedde tweederde van het vonnis aan de toestand in Somalië en de gevolgen daarvan voor Sheekh. Opmerkelijk, zegt Thomas Spijkerboer. Volgens de hoogleraar asielrecht beschouwt de Raad van State de informatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken als „bijna heilig”. Het Europees Hof gaat nu zelf op onderzoek uit. Volgens het Hof is er reden „om te twijfelen aan de juistheid” van de Nederlandse informatie.

Het Hof gaat zo „ontzettend dicht op de huid van de Staat zitten”, zegt Flip Schüller, de advocaat van Sheekh. Bezien vanuit asielzoekers en hun advocaten een blijk van „gezond wantrouwen” tegen de Staat. Schüller noemt het vonnis voor Nederland „zorgelijk en beschamend”.

De Raad van de State controleert uitzettingsbeslissingen van de minister vooral op de procedure. Dat gaat zo: ‘Kon de minister destijds in redelijkheid tot die beslissing komen op basis van de informatie die hij toen had?’ Straatsburg wil het nu zo: ‘Nam de minister destijds wel een inhoudelijk juiste beslissing, ook gezien de omstandigheden die daar op dit moment bestaan?’

Dat is een geheel andere benadering. Dat de Raad van State het eigen, veel beperktere toetsingsbeleid moet aanpassen, is „onvermijdelijk”, zegt advocaat Schüller. „Het Hof legt duidelijk uit waarom het bepaalde standpunten inneemt. Daarmee verwerf je gezag. De Raad van State motiveert niet of slecht, en wordt zo steeds minder relevant.”

De uitspraak van ‘Straatsburg’ heeft ook gevolgen voor de inhoud van het beleid. Volgens deskundigen brengt het Hof nu ‘categorale bescherming’ van groepen asielzoekers dichterbij. In elk geval voor deze Somaliërs. De Immigratie-en Naturalisatiedienst (IND) eist dat een asielzoeker aantoont dat het gevaar speciaal hemzelf betreft. Het risico om potentieel slachtoffer te worden van willekeurig geweld was niet voldoende. Evenmin het lidmaatschap van een vervolgde minderheid. Het criterium van ‘individueel risico’ moest ook volksverhuizingen voorkomen.

In het Shala Sheekh-arrest verlicht het Hof deze bewijslast. Voor hem is het voldoende als hij bewijst tot de Ashraf-minderheid te behoren en vroeger gevaar liep. Als hij meer zou moeten bewijzen ,,dan is de bescherming van dit artikel voor hem een illusie’’, aldus het Hof. Dit komt neer op het ‘afdwingen’ bij de Raad van State van groepsbescherming, menen juristen. Althans van groepen uit landen die even ordeloos zijn, waar clanbescherming net zo belangrijk is en de minderheden even vijandig tegenover elkaar staan als in Somalië.

Uitspraak: http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/search.asp?(zoek op trefwoord Sheekh)

    • Derk Stokmans
    • Folkert Jensma