Louterend theater Saad El Hamus over liefde en dood

Toneel: Mohammed en Omnya, door Maqam Lamaqul/ Frascati. Tournee t/m 15 febr. Inl. www.theaterfracsati.nl

Het theater over Nederlandse moslims maakt een bloei door. De Marokkaans-Nederlandse groepen Rzpkt en De Varkensfabriek toeren door het land, en Adelheid Roosens voorstelling over eerwraak, Is man, ging vorige week in première. De Egyptische Nederlander Sabri Saad El Hamus (1957) heeft het thema van de moslim die tussen twee culturen zweeft, al langer tot het zijne gemaakt. Saad El Hamus werkt aan een tetralogie over de islam, Pax Islamica. De delen zijn gebaseerd op de vijf zuilen van de islam, de plichten waaraan iedere moslim moet voldoen: geloofsbelijdenis afleggen, bidden, aalmoezen geven, vasten en op bedevaart gaan. Deel twee, de monoloog Mohammed en Omya gaat over de salaat, het gebed.

Maar net als deel één, Zoeken naar Mohammed (2006) vat de acteur deze richtlijn lichtjes op. Mohammed en Omnya gaat zelfs niet over de islam. Saad El Hamus kwam zestien jaar geleden op het verhaal toen er een golf van moorden door Egypte ging: vrouwen die wraak namen op hun gewelddadige mannen. Zijn toenmalige vriendin Lisa de Rooy schreef hierop de prachtige liefdesgeschiedenis van Mohammed en Omnya.

Zat van gans eten en seks, richt de Egyptenaar Mohammed zich tot Mekka om zijn ochtendgebed te doen. Midden in het gebed snijdt zijn vrouw Omnya hem de keel door, op rituele wijze, alsof ze een lam slacht. Terwijl Omnya met mes en bijl zijn lichaam ontleedt, op zoek naar het ‘zwarte’ dat haar mans ziel heeft vergiftigd, kijkt die ziel toe en verhaalt hoe Omnya en hij zover zijn gekomen. Mohammed kwam ooit naar Amsterdam en waande zich in het paradijs: zoveel beschikbare vrouwen. Ook als hij zijn pure jeugdliefde Omnya naar Nederland haalt, stopt hij niet met zijn passie. Als de relatie steeds kouder wordt, wil Omnya geen seks meer. Mohammed begint haar te slaan. Om hun liefde te redden, moet Omnya hem vermoorden. Na de dood hervinden de zielen elkaar.

Saad El Hamus, een zinnelijke man die soepel in zijn lichaam zit, is de aangewezen persoon om Mohammed te spelen. Hij danst tussen achtentwintig hangende neonbuizen, in de kleuren van de rosse buurt. Moeiteloos vangt hij het publiek in zijn verhaal, neemt hij het mee in het hoofd van een man die zijn vrouw slaat. Vertragen en versnellen, schreeuwen, fluisteren, zacht, licht, zwaar, hard, rond wervelen en ineen krimpen; Saad El Hamus laat ons alle hoeken zien. De loutering van de geslachte Mohammed is tevens de loutering van de toeschouwer.

Mohammed en Omnya is meer dan een voorstelling over moslims in Nederland. Het vertelt een eeuwig verhaal. Hoe de liefde bezoedeld raakt, hoe de liefde wreed kan zijn, haat kan worden, hoe de liefde sterker is dan de dood.

    • Wilfred Takken