Erudiete, onkreukbare jurist

De Senegalese rechter Kéba Mbaye heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de grote schoonmaak van het Internationaal Olympisch Comité, waarvan hij sinds 2002 erelid was.

Mbaye in 1999. Foto Reuters Keba Mbaye, Vice-President of the International Olympic Committee (IOC), gestures during a press conference in Geneva March 15. Mbaye, 74, expressed his support for an age limit for IOC members and said he himself considers resigning soon. PVY/STS/ REUTERS

Nadat eind 1998 de omvang van het omkoopschandaal rond de toekenning van de Olympische Winterspelen aan Salt Lake City (2002) duidelijk was geworden, benoemde de toenmalige IOC-voorzitter Juan Antonio Samaranch een onderzoekscommissie. Daarvan maakte de Senegalese rechter Kéba Mbaye vanzelfsprekend deel uit. De Afrikaan was een vertrouweling van Samaranch en gold als een onkreukbare jurist. Vorige week donderdag overleed het erelid van het Internationaal Olympisch Comité op 82-jarige leeftijd na een kortstondig ziekbed in een privékliniek in Dakar.

Mbaye verkeerde als lid van de onderzoekscommissie in select gezelschap, want ook gezaghebbende IOC-leden als de latere IOC-voorzitter Jacques Rogge, de Hongaar Pál Schmitt, de Canadees Dick Pound – tegenwoordig voorzitter van het wereldantidopingbureau WADA – en de huidige Duitse vice-voorzitter van het IOC Thomas Bach waren door Samaranch aangewezen om uit te zoeken welke IOC-leden zich hadden laten omkopen door kandidaatssteden. Mbaye, die van 1983 tot en met 1991 vice-voorzitter van het Internationale Gerechtshof in Den Haag was, bracht de vereiste juridische kennis in.

Het was een spannende periode, waarin niet alleen de geloofwaardigheid, maar ook de toekomst van het IOC op het spel stond. In die delicate omkopingszaak moest de commissie omzichtig handelen, omdat niet te ontkomen was aan aanbevelingen voor het royement van IOC-leden. Uiteindelijk ruimden zes leden het veld, onder wie drie Afrikanen.

Het typeerde Mbaye dat voor hem het recht prevaleerde boven zijn continentale sympathieën. Want het stak de Senegalees dat in meerderheid Afrikanen de ethische regels ernstig hadden overtreden.

Zijn betrokkenheid bij Afrika was groot, wat onder andere bleek uit Mbaye’s inspanningen om Zuid-Afrika na de afschaffing van het apartheidsregime weer toe te laten tot de Olympische Spelen. Hij speelde een cruciale rol in dat proces. Met succes, want naar de Zomerspelen in Barcelona (1992) vaardigde Zuid-Afrika voor het eerst sinds 32 jaar weer een ploeg af.

De grote schoonmaak van het IOC leidde in 1999 tot de instelling van een ethische commissie en het wekte allerminst verbazing dat Mbaye werd benoemd tot voorzitter. Hij was de aangewezen man om een tweede morele crisis te voorkomen. Hoewel Mbaye in 2002 aftrad als IOC-lid, stond hij tot zijn dood aan het hoofd van de ethische commissie.

Mbaye was ook tot zijn overlijden voorzitter van het sporttribunaal CAS, waarvan hij begin jaren tachtig nauw bij de oprichting was betrokken. Toen Samaranch in 1980, kort na zijn verkiezing tot IOC-voorzitter, met het idee van een sporttribunaal kwam, benoemde hij Mbaye tot voorzitter van de werkgroep die de statuten moest opstellen. En vanaf de oprichting in 1983 is Mbaye voorzitter van CAS geweest.

De gedistingeerde Senegalees, die gewaardeerd werd vanwege zijn eruditie en zijn eloquentie, heeft binnen het IOC tal van functies bekleed. Hij was sinds zijn toetreding in 1973 lid van vele commissies en maakte tweemaal deel uit van het uitvoerende comité, het hoogste orgaan binnen het IOC. En gedurende die twee zittingsperiodes was hij even zo vaak vice-voorzitter.

De dood van Mbaye was in Senegal dusdanig groot nieuws, dat zelfs president Abdoulaye Wade een officiële reactie gaf. Hij noemde Mbaye’s overlijden „een groot verlies voor Afrika” en zei dat „Senegal een illustere zoon heeft verloren, die gold als een boegbeeld voor justitie en de wet”. IOC-voorzitter Rogge reageerde met de woorden: „Mbaye’s toewijding en waarde voor de olympische beweging waren feilloos en hij was een man wiens humaniteit en charisma mij altijd bijblijven.”

    • Henk Stouwdam