Eerbied voor Pim Fortuyn op de planken

De loopbaan van Pim Fortuyn wordt, vijf jaar na zijn dood, vertolkt in een andere arena dan die van de politiek: het theater. Een solovoorstelling over een tragische solist.

„Een tragedie van niet-vervulde dromen”, zo is het leven van Pim Fortuyn weleens beschreven, de charismatische en omstreden lijsttrekker van Leefbaar Nederland die in mei 2002 werd vermoord. Op het parkeerterrein van het Mediapark in Hilversum viel het slachtoffer achterover. Deze aangrijpende aanblik vormt ook het slot van de voorstelling Fortuyn door solo-acteur Helmert Woudenberg. Destijds riep de foto van het tafereel verontwaardigde reacties op. Maar waarom? Het was de harde werkelijkheid van een natie die op drift was geraakt.

De gelijkenis tussen Woudenberg en Fortuyn, bij de première van de voorstelling in Schiedam, is verrassend. Natuurlijk het smetteloos witte overhemd, het glanzend kale hoofd, het perfect zittende pak, de stropdas. Woudenberg is forser van postuur en mist de alerte, scherpe blik van Fortuyn. Fortuyns broer Marten, aanwezig bij de première, zei „geëmotioneerd” te zijn door de uitvoering.

Een stoel en een tafel vormen het sobere decor van de voorstelling. De speelvloer is eerst wit, dan rood. Fortuyns autobiografie Babyboomers (1998) vormt in het eerste deel de bron van Woudenbergs tekst. We zijn getuige van de worsteling van de jonge Pim in een katholiek gezin, waarin de vader de grote afwezige is en de moeder door haar zoon wordt geadoreerd. Vader en Moeder zijn de leidende krachten, de stellers van de wet, die volgens de latere politicus Fortuyn in ‘de verweesde samenleving’ waren gaan ontbreken.

Fortuyn was een theatrale persoonlijkheid, bij wie acteren en politiek bedrijven dicht bij elkaar lagen. Woudenberg vertolkt hem als een snel geëmotioneerde, melancholieke man die zich ontwikkelt tot een ongrijpbare politicus die met verve en on-Nederlandse bravoure partijgenoten en tegenstanders tegen zich in het harnas jaagt. Fortuyn blijkt ook in dit theater de meerdere van zijn tegenstanders, alleen al omdat hij opponenten als Ad Melkert confronteert met problemen waarvoor zij jarenlang de ogen sloten: het vreemdelingenbeleid, de islam, de onveiligheid in de straten, de verloedering van gezondheidszorg en onderwijs.

Woudenberg identificeert zich gaandeweg de voorstelling steeds meer met Fortuyn. Met souplesse en inzet weet hij de toeschouwers aan zich te kluisteren. Politiek en theater vinden elkaar - eindelijk. Niet belerend, wel met groots inlevingsvermogen. Dan volgt de laatste scène, het moment waarop de toeschouwers hoe dan ook wachten. Vol energie en toekomstplannen verlaat ‘Fortuyn’ een Hilversumse studio na een optreden voor de radio. In de struiken ontwaart hij een vreemd uitgedoste jongeman. Woudenbergs laatste woord luidt eenvoudig: ‘Hij...’ Dan zijgt hij geluidloos ineen. Hij knielt, wat zijn moeder hem altijd verbood. En ligt vervolgens uitgestrekt op de grond.

Het is spel dat eerbied afdwingt.

Fortuyn. Gezien 12/1 Theater aan de Schie, Schiedam. Tekst, regie en spel: Helmert Woudenberg. Tournee t/m 15/5. Inl.: www.grunfeld.nl.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het artikel Eerbied voor Pim Fortuyn op de planken (15 januari, pagina 1) noemt Pim Fortuyn de charismatische en omstreden lijsttrekker van Leefbaar Nederland die in mei 2002 werd vermoord. Ten tijde van de moord was Fortuyn lijsttrekker van de LPF.