Alleen de behangetjes op de foto's veranderen

Plaats Delict Amsterdam toont 35 politiefoto’s.

Foto's van de plek waar een lijk is gevonden of brand heeft gewoed. „Wat het schokkend maakt, is je eigen fantasie.”

Een van de 35 politiefoto's in Foam, gemaakt in Amsterdam Oost, 1971. Foto Politie Amsterdam-Amstelland Een van de 35 politiefoto's in Foam, gemaakt in Amsterdam Oost, 1971. Foto Politie Amsterdam-Amstelland Politie Amsterdam-Amstelland

Bij de ingang hangt een bordje: ‘Attentie. Wij willen u erop attenderen dat deze tentoonstelling foto’s bevat die als schokkend kunnen worden ervaren.’ De waarschuwing slaat op de tentoonstelling Plaats Delict Amsterdam, in het Fotomuseum Amsterdam (Foam). Het merendeel van de 35 politiefoto’s toont plaatsen delict: de plek waar een lijk is gevonden, brand heeft gewoed of een ongeluk plaatshad. „Deze vreselijke gebeurtenissen horen bij ons werk, de tentoonstelling is een spiegel van ons vak”, zei de Amsterdamse hoofdcommissaris Bernhard Welten vrijdag tijdens de opening.

Lijkvinding in water, 1971 is een van de foto’s die tot 25 februari in Foam hangt. Vlak naast een woonboot ligt een vrouw in een gracht. Alleen haar handen steken boven het water uit. Vlak onder het oppervlak zie je haar gezicht. Schokkend? Gruwelijk? Luguber? Ja en nee, legt Myriam Missana, initiatiefneemster van de tentoonstelling, uit. „Zodra een politiefotograaf aankomt op een plaats delict legt hij alles vast. Wat je hier ziet, is slechts een deel van de series die zijn gemaakt. Die ene foto wordt uit zijn context gehaald. Wat het schokkend maakt, is je fantasie. Je gaat zelf invullen wat er is gebeurd.”

Een vrouw staat met haar rug naar de camera. Ze draagt een blauwe jas, aan haar benen hangt zwarte rommel. Van het bijschrift Besmeurd slachtoffer, studio hoofdbureau Elandsgracht, 1984 wordt een bezoeker niet veel wijzer. Missana, zelf politiefotograaf: „We wilden slachtoffers niet herkenbaar maken. Het gaat om de foto, niet om de inhoud van de zaak.” Voorafgaand aan de tentoonstelling is er geen contact geweest met slachtoffers en nabestaanden, zij weten niet dat iedereen de foto’s van ‘hun’ crime scenes kan bekijken. Wijzend naar de foto Verkrachting, Bos en Lommer, 1982, waarop twee witte pumps met bloedspetters op straat liggen, legt Missana uit: „Het slachtoffer van de verkrachting herkent haar schoenen echt nog wel, maar andere bezoekers weten niet dat zij het slachtoffer is. ”

Missana kwam zo’n twee jaar geleden op het idee voor de tentoonstelling, toen ze het fotoarchief van de Amsterdamse politie opruimde en daar ‘schatten van negatieven’ tegenkwam. Het moeilijkste was hoofdcommissaris Welten overtuigen. „Ik had een aantal foto’s uitgespreid in zijn kantoor. Hij liep binnen en zei meteen dat mensen dit helemaal niet willen zien.” Welten: „Ik ben blij dat ik me heb laten overtuigen. Nu ik het hier zie hangen, zie ik dat geschiedenis kunst is geworden.”

Ook de politiefotografen moesten wennen aan Missana’s idee. „Voor hen zijn deze foto’s de normaalste zaak van de wereld. Sommigen hebben jarenlang foto’s van plaatsen delict genomen”, zegt de initiatiefneemster. „Dat ik hun werk kunstzinnig en creatief noemde, vonden ze maar onzin.”

In haar zoektocht moest Missana zich beperken tot foto’s van voor 1985. Pas na twintig jaar vervalt de formele geheimhoudingsplicht die de politie heeft ten aanzien van het archief forensische fotografie. Missana: „Het mooie aan de periode 1965-1985 is het veranderende tijdsbeeld dat je duidelijk ziet. Tegelijkertijd hebben de foto’s allemaal iets tijdloos: de behangetjes veranderen, maar dergelijke lijken worden nog steeds gevonden.”

Plaats Delict Amsterdam is nog tot 25 februari te bezichtigen. www.foam.nl