Stormkunde

1377

Uitzonderlijk weer heeft een bevrijdende uitwerking op de menselijke geest, zolang er tenminste geen rampen van komen. Je merkt het al aan het gedrag van de weervrouwen en weermannen op de televisie. Hun obligate monterheid is verdwenen, ze zijn in de ban van het naderende gebied van extreem lage luchtdruk, het koufront of de hittegolf die ons morgen zal bereiken. Op hun weerkaart zien ze al aankomen wat wij morgen aan den lijve zullen ervaren. Een record! De mooiste herinneringen heb ik nog altijd aan de weervrouw van NBC, Janice Huff. Het best is ze op dreef als er noodweer in aantocht is. Dan slaat ze met haar rechterhand op haar lessenaar. Een jaar of tien geleden werd New York getroffen door een sneeuwstorm. „Snowstorm! Snowstorm!”, riep ze. Ik keek naar buiten. Dragelijk winterweer. Er dreven een paar minuscule vlokjes langs het raam. Janice overdrijft, dacht ik. Toen stak de wind op, de sneeuwjacht begon en binnen een paar uur lag Manhattan onder een laag van een meter. Geen verkeer meer. Zuivere lucht, vredige stilte. Schrijver dezes voelde zich overstelpt door een onmetelijke tevredenheid. De paar mensen die hij op straat tegenkwam, waren allemaal in het beste humeur.

Hoe komt het? In mijn theorie noem ik drie oorzaken.

Storm wordt, zoals we weten, veroorzaakt door lage luchtdruk. Die heerst niet alleen in de atmosfeer om ons heen. De druk van de ons omringende lucht werkt ook op ons stoffelijk omhulsel en oefent dus ook invloed uit op de werking van onze cellen en organen en in het bijzonder onze hersenen. Wordt de druk geringer dan krijgt ook het totaal van ons inwendige meer ruimte. Hoewel deze vergrote ‘bewegingsvrijheid’ onmeetbaar klein is, heeft de verandering toch invloed op onze staat van zijn. Het inwendige gaat zich vrijer ‘voelen’ en deze gewaarwording (die we overigens niet als zodanig beseffen) is weer van invloed op het gedrag. Het wordt minder geremd. Bij naderende storm beginnen bijvoorbeeld daarvoor gevoelige mensen met de deuren te slaan, ze gaan harder rijden, rijden door rood, zijn vlugger opgetogen, luidruchtiger. Kortom, de menselijke huid werkt als het membraan van een barometer en hun gedrag is als de wijzer die aangeeft wat voor weer we kunnen verwachten.

De tweede oorzaak is dat, zoals ieder uitzonderlijk weer, de storm in de samenleving een uitzonderingstoestand veroorzaakt. De stormbal wordt gehesen, het stormsein wordt gegeven, we moeten rekening houden met kracht tien en windstoten tot 130 kilometer per uur. Door deze meteorologische voorbereidingen raakt de samenleving in haar geheel al in een bedekte staat van opwinding. Misschien staat ons een uitzonderingstoestand te wachten! Omgewaaide bomen, daken van huizen gerukt, dijken doorgebroken. Niemand gunt zijn naaste zulke ongelukken, maar iedereen raakt voorlopig wel in een staat van aangename opwinding. De verwachting dat de regelmaat van de maatschappij zou kunnen worden verstoord, heeft voorlopig tot resultaat dat de regelmaat al een beetje verstoord is. Te laat op je werk komen, misschien in een verkeerschaos vastlopen, een eigenaardig avontuur beleven. Het vooruitzicht, even bevrijd te zijn van de zeurende, zeikende routine van alle dag is al een verfrissing voor de geest. Voeg daarbij de genoemde innerlijke bevrijding, veroorzaakt door de vermindering van de luchtdruk op de huid, en we begrijpen nog beter hoe goed een naderende storm voor de mens kan zijn.

De eerste rukwinden geven de bevestiging. Plastic zakken wervelen hoog de lucht in, vuilniszakken worden over het plaveisel geschoven, de bomen zwiepen dat het een lieve lust is, meeuwen zwenken onbegrijpelijk elegant door of over de windvlagen, stof en stank worden genadeloos de stad uit geblazen, we overwegen even naar het strand te gaan, naar de woeste zee te kijken, om zo het bewijs van onze atmosferische bevrijding te zien. Maar dat doen we niet omdat het journaal vanavond ook wel beelden zal hebben. Meestal is dat dan weer niet het geval. In plaats daarvan hebben ze een mevrouw of een meneer die vertelt hoe hard het heeft gewaaid.

Dan hebben we ten slotte het bovennatuurlijke of het surrealistische aspect. Het eerst ontdekte ik het in een boekje van Ot en Sien, in een illustratie van C. Jetses. Daarop is te zien hoe bij nacht in een door de maan verlichte dorpsstraat een man tegen de storm optornt. Dit beeld spreekt eenzaamheid, avontuur en onheil. Een heel andere weergave van de storm puur zien we in een gravure van L. Benett, een illustratie bij Jules Vernes Keraban de stijfhoofdige. Daarop wordt, ook bij nacht, een zeilschip met stoomvermogen door een reusachtige golf hoog opgetild. Waarschijnlijk zal het door de volgende golf tegen de havenhoofden worden gesmeten. In deze gravure wordt een onbecijferbaar lot verbeeld.

Met andere woorden, de storm werkt bevrijdend, is mateloos en brengt de mensen even terug tot het wezen van hun bestaan. De storm van donderdag heeft voor 15 miljoen euro schade veroorzaakt.

    • S. Montag