Stadsvernieuwing kan nieuw kabinet elan geven

Nederland heeft een nationaal plan nodig om steden op te knappen en werk te scheppen. Dat moet centraal staan bij de formatie, vinden de oud-politici Vermeend en Brinkman

Brinkman (links) en Vermeend. Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel Elco Brinkman & Willem Vermeend. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Zoetermeer,10 januari 2007 Mentzel, Vincent

Elco Brinkman en Willem Vermeend zouden het wel weten als zij nu bij informateur Wijffels aan tafel mochten aanschuiven om te praten over sociale zaken. Probleemloos smeden zij grootse plannen, voor méér banen, betere kinderopvang en een andere oudedagsvoorziening.

In de verkiezingscampagne zorgde de vergrijzing voor felle botsingen tussen CDA en PvdA. In een dubbelgesprek zegt CDA’er Brinkman dat de AOW voor hem nog altijd gevoelig ligt. In 1994 leidde dit onderwerp tot een verkiezingsnederlaag van het CDA en het vertrek van lijsttrekker Brinkman. „Ik moet de jeugdige generatie bekennen: ik heb een AOW-trauma.” Maar tien jaar later tovert Brinkman er een ontspannen glimlach bij.

„Ik hoed mij wel om daar ferme uitspraken over te doen. Het is electoraal een uiterst gevoelig thema, al knabbel je er maar tien euro af. Daarnaast vind ik dat de AOW te veel benaderd wordt als iets waarmee je inkomenspolitiek kunt bedrijven.”

Brinkman, van 1982 tot 1989 minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en daarna CDA-fractieleider, zit aan tafel met een uiterst spraakzame Vermeend. De PvdA’er was Kamerlid en bewindsman op Financiën en Sociale Zaken. De ontmoeting in Zoetermeer, in het hoofdkantoor van Bouwend Nederland, waarvan Brinkman voorzitter is, is als een amicaal weerzien. Vermeend is sinds vier jaar vooral ondernemer en bekijkt de wereld net als Brinkman meer met de bril van de werkgever.

Uw partij, de PvdA, wil rijkere ouderen laten meebetalen aan de AOW, via de belastingen. Waar zal het compromis met de twee andere partijen te vinden zijn?

Vermeend: „Ik ben wel gecharmeerd van de plannen van de ChristenUnie. Die wil de AOW-premie in 25 jaar van 17,9 procent terugbrengen naar nul en de oudedagsvoorziening uit de belastingmiddelen gaan betalen. Dat is zo geleidelijk dat niemand er iets van merkt.”

Brinkman: „Ook dan weet je niet wat je over je heen haalt, electoraal.”

Vermeend: „Alleen langer doorwerken, zoals het CDA en andere partijen willen, is onvoldoende. In alle andere Europese landen gaat de pensioengerechtigde leeftijd van 65 naar 67 jaar. Daar kiest Nederland niet voor. We zijn het erover eens dat we iets moeten doen, toch?”

Brinkman: „De gemiddelde werknemer stopt met werken als hij 61, 62 jaar is. Als we dat nou iets opschroeven. En als we tegelijkertijd de gemiddelde werkweek waar mogelijk uitbreiden. Dan zijn we al een eind op weg.”

Vermeend: „Daar red je de AOW niet mee. En overigens: de werkgevers en de werknemers wíllen een AOW betaald uit de belastingopbrengsten. Dat heeft al in een SER-advies gestaan.”

Brinkman en Vermeend discussiëren gepassioneerd over de arbeidsmarkt. Over wat er moet gebeuren om de mismatch op te lossen tussen de almaar toenemende personeelstekorten en het groeiend aantal laaggeschoolden zonder werk.

Het CDA wil het ontslagstelsel versoepelen, om het voor werkgevers aantrekkelijker te maken personeel aan te nemen. Niet aan beginnen, zegt de PvdA.

Vermeend: „Er ligt een bijna-akkoord van de werkgevers en de vakbeweging. Daar moet het kabinet op voortbouwen. Aan de formatietafel moet je niet beslissen over het ontslagrecht. Dat werkt niet, want het moet worden uitgevoerd door de sociale partners. Dit biedt het nieuwe kabinet een prachtige kans om een breed akkoord te sluiten met de sociale partners. Als zij daar toch aan tafel zitten, waarom dan niet meteen andere problemen bespreken? De klimaatproblematiek, de grotestedenproblematiek, de werkgelegenheid. Elkaar samen helpen. Nou, dan ben je er uit. ”

Moet het kabinet afspraken maken over gesubsidieerde banen, die PvdA en ChristenUnie bepleiten om werk te creëren?

Brinkman: „Wat ik veel spannender vind, is of de nieuwe coalitie met een langetermijnvisie komt. Iets wat de kiezer vertrouwen inboezemt. De mensen denken: ik zie al die Polen en Chinezen komen, is er straks nog wel werk voor mij?”

Vermeend: „Gesubsidieerde banen zijn helemaal niet nodig. Er is werk zat in Nederland. Neem de oude wijken. Die moeten worden opgeknapt, want ze verpauperen snel. Laten we daar een nationaal plan voor maken. Met zo’n plan kan het kabinet duizenden banen creëren, door te zeggen: daarin gaan wij de komende tien, vijftien jaar investeren. Dat geeft het nieuwe kabinet elan.”

Brinkman, die Vermeends idee toejuicht: „Als de bedrijven weten dat er de komende jaren in die steden wordt geïnvesteerd, gaan ze vanzelf mensen aannemen. Laten we het ook vanuit de milieu- en energieoptiek bekijken. De verouderde huizen uit de jaren vijftig en zestig slurpen energie. Er ligt ook een enorme uitdaging om de stedelijke gebieden toegankelijker te maken.”

Los je daarmee ook het probleem van de mismatch op de arbeidsmarkt op?

Vermeend: „Er is natuurlijk nog wel het probleem van de schooluitval. Ik zie het op het vmbo: jongeren die zonder diploma van school gaan omdat ze daar zoveel theorie krijgen.”

Wat valt daar aan te doen? Een leerwerkplicht tot 23 jaar, zoals het demissionaire kabinet en ook de PvdA wil?

Vermeend: „Dat werkt niet. Je moet ervoor zorgen dat jongeren uitzicht krijgen op een baan en dat het vakmanschap terugkeert in het beroepsonderwijs.”

Brinkman: „Het gaat echt niet alleen om handwerk, maar ook om technisch inzicht. Je moet weten hoe zo’n freesmachine werkt als je ’m bedient. Tegenwoordig gelooft iedereen dat alles op internet op te zoeken is.

Vermeend: „Google is handig, maar Google timmert niet voor je!”

Brinkman: „Dát vind ik nou een taak voor het nieuwe kabinet. Het beroepsonderwijs meer op de praktijk richten. En langjarige investeringen doen, zodat er banen bijkomen.”

En de kinderopvang? De PvdA wil die gratis maken, het CDA niet en de ChristenUnie pleit ervoor ook ouders die thuisblijven geld te geven.

Vermeend: „Daar komt een compromis uit, want iedereen is het erover eens dat er betere kinderopvang moet zijn. Natuurlijk moet er geld bij, en misschien wordt het gratis voor bepaalde groepen. Maar geef het geld niet aan de mensen met de hoogste inkomens.”

Brinkman: „Hier spreek ik vooral even als grootvader. Ik zie hoe mijn zoon en zijn vrouw heen en weer vliegen van hun werk naar de kinderopvang. Het lijkt mij belangrijker dat de kinderopvang wat dichter bij huis komt, liefst in de scholen. En dat de openingstijden minder rigide worden.”

Heeft u een motto voor het kabinet?

Vermeend: „Sterk, groen en sociaal.” Brinkman: „Nederland gaat het weer maken.”

    • Claudia Kammer
    • Antoinette Reerink