‘Mannenversie van de Odyssee kenden we al’

Heeft Penelope bloed aan haar handen? In de gelijknamige jongerenvoorstelling van het Onafhankelijk Toneel staat de vrouw van de mythische held Odysseus terecht in een rechtbankdrama.

Maagden dansen tijdens een repetitie van de jongerenvoorstelling ‘Penelope’ van het Rotterdamse Onafhankelijk Toneel Foto NRC Handelsblad, Leo van Velzen Rotterdam, 11-01-07. Beeld van de repetitie van de theaterdansvoorstelling "Penelope" bij het Onafhankelijk Toneel (OT) onder regie van Els van der Jagt en Ton Lutgerink. Met o.a. Romana Vrede. Foto Leo van Velzen NrcHb. Velzen, Leo van

„Je moet echt bang zijn, er zijn mannen aan het schieten!” Els van der Jagt en Ton Lutgerink geven aanwijzingen aan twaalf meiden van 14 tot 22 jaar. Zij zijn de jonge slavinnen van koningin Penelope. De scène wordt opnieuw gerepeteerd, de maagden vallen op de muziek dood neer, staan op, sterven opnieuw en rennen weer in paniek rond. „Odysseus is thuis, Odysseus houdt huis.”

Regisseurs Van der Jagt en Lutgerink maken al jaren theaterdansvoorstellingen met en voor jongeren bij hun Rotterdams gezelschap, het Onafhankelijk Toneel. „We knipten en plakten altijd als in een film scènes aan elkaar. Deze keer wilden we een echt, ouderwets verhaal vertellen.” Ze lieten een stuk te schrijven dat teruggreep op de Odyssee van Homerus. Daarin zwerft de Griekse koning Odysseus na tien jaar Trojaanse oorlog nog eens tien jaar rond voor hij terugkeert naar zijn vrouw Penelope. Al die tijd hield zij zich een huis vol aanbidders van het lijf en voedde zij hun zoon Telemachos op. Een andere bron voor het stuk was Margaret Atwood die in The Penelopaid de moord op de twaalf trouwe maagden en Penelope’s aandeel hierin centraal stelt. De Penelope van het Onafhankelijk Toneel is een echte toneelversie met tekst, zang, dans en videoprojecties.

Odysseus (een rol van Hans Hof-danser Andreas Denk) is op het toneel aanwezig maar hij zwijgt, speelt trompet, loopt onopvallend opvallend heen en weer en danst op de drie rotsen op het podium. Lutgerink: „Het mannenverhaal van Odysseus kenden we al. Met een knipoog kun je zeggen dat onze voorstelling een feministisch stuk is.” Vanuit het dodenrijk klagen de meiden Odysseus, Penelope en hun zoon Telemachos aan. Met engelengeduld dirigeren Van der Jagt en Lutgerink het twaalftal maagden door de mise-en-scène, de woede- en zeemansliederen, de slaap- en vogeldansen.

Op het achterdoek worden hun portretten geprojecteerd, als waren het dodenmaskers. Penelope, een opvallende rol van de zwarte actrice Romana Vrede, vertelt dat ze de slavinnen verraadde om zelf te kunnen overleven. „Penelope gaat over rechtvaardigheid, over sociale regels, over keuzes die je maakt als je in een bepaalde geloofs- of cultuurtraditie leeft”, zegt Els van der Jagt. „Hoe kun je aan je afkomst ontsnappen? Wie bepaalt wat goed en fout is?” Lutgerink vult aan: „Het is een thema dat voor veel jongeren speelt. Zo is Penelope zelf ooit uitgehuwelijkt. Ze kiest ervoor om trouw te zijn aan Odysseus die twintig jaar lang niet thuiskomt. Is dat uit liefde of omdat ze bang is gestenigd te worden bij ontrouw? En wat moet ze met Odysseus die uiteindelijk terugkeert met een oorlogstrauma? Zoiets speelt nu ook met Amerikaanse soldaten.” Het zijn grote thema’s in een literaire voorstelling.

De makers wilden niet meegaan in de jongerencultuur omdat het van ‘hokjesgeest’ zou getuigen dat jongeren niet van andere theatrale vormen dan urban en hiphop zouden houden. Penelope moet een inhoudelijk debat uitlokken.

Yke Ntoane (17) en Winnie Roseval (20) kenden het verhaal van de Odyssee van school. De eerste deed net als alle andere jongeren auditie voor Penelope, de tweede werd gevraagd om mee te spelen, maar beiden twijfelen nog tussen een universitaire en toneelschoolcarrière. Winnie: „Wij lijken een beetje op wraakgodinnen, ook al zijn we in het dodenrijk, we vinden geen rust. De wat abstracte vorm van de voorstelling zal misschien even wennen zijn voor onze leeftijdgenoten, maar diegenen die het tot nu toe gezien hebben, waren wel enthousiast.”

Yke: „Het is heerlijk om te spelen, vooral de feestscène. Dan staan we heel intiem met onszelf te dansen en verleiden we de aanbidders van Penelope.”

Te zien van 14/1 t/m 24/2. OT Rotterdam. Inl: 010-4769029, www.ot-rotterdam.nl.

    • Ingrid van Frankenhuyzen