www.nrc.nl/leesclub

Morgen, zaterdag van 15-17u, heeft in het Spuitheater in Den Haag de derde editie van de Leesclub Live plaats. (Er zijn nog kaarten, via www. winternachten.nl.) T.g.v. het festival Winternachten (‘Ontdekkingsreizigers’) is het gekozen boek ‘Heart of Darkness’ van Joseph Conrad. Op www.boekenblog.nl is het introducerende stuk uit Boeken 29.12.07 te lezen. Daarop kwam de volgende, door de redactie bekorte, reactie binnen:

[...] Men gaat het hebben over de racistische en koloniale of antiracistische en antikoloniale gevoelens waarvan Conrad in dit boek heeft blijk gegeven. Gesteund door de Nigeriaanse schrijver Chinua Achebe weet Anil Ramdas te vertellen dat Conrad een hekel aan negers had. Welke negers bedoelt hij? Alleen de negers die toen langs de Congo leefden of alle negers ter wereld, ooit? Achebe en Ramdas projecteren hun eigen tijd en ervaring op een tijd en ervaring van iemand die wij nooit gekend hebben, en die een boek heeft geschreven waaruit dat niet echt blijkt. Conrad leefde in de 19de eeuw, toen heel West- Europa kolonies had. Vanuit de superioriteit die de Europeanen aan het christendom meenden te kunnen ontlenen, werden alle inlanders als inferieur gezien en was men gerechtigd hen te onderdrukken. Het beeld dat men van inlanders had, was het beeld of vooroordeel van toen. Conrad was echter geen West-Europeaan, maar een Oekraïense Pool. Het is alleen op grond daarvan al de vraag in hoeverre we hem over één kam kunnen scheren met bijvoorbeeld Engelse koloniale schrijvers [...]

Het verbaast mij dat men op grond van één boek, één titel, de thematiek van Conrad beperkt tot een racistisch of antiracistisch, koloniaal of antikoloniaal standpunt. En dan in concreto tegen de Belgische overheersing van de Congo en de binnenlandse negers die eind 19de eeuw langs de rivier de Congo leefden. Dit is evenwel niet de thematiek, maar het onderwerp, het waar-het- boek-zich-afspeelt. De thematiek van Conrad komt in al zijn boeken op hetzelfde neer, waar ze zich ook afspelen. Hij is de meester van de prisoner’s dilemma’s. De westerse mens die zich buiten zijn eigen maatschappij bevindt, kent de codes van zijn omgeving niet maar speelt er wel de baas. Hij kan in situaties verzeild raken waarin hij zijn eigen normen en waarden zomaar ineens laat vallen. Het draait bij Conrad altijd om overleven, wat vervolgens aan niemand van de eigen soort (de andere westerlingen) kan worden uitgelegd. Als Conrad al ergens een hekel aan had, dan was het aan Europeanen in den vreemde [...]

M. de Koning Gans

Volledige tekst op www.boekenblog.nl. Volgende week de reacties op Dimitri Verhulst.

Dit is de tweede aflevering in de discussie over ‘De helaasheid der dingen’ van Dimitri Verhulst. Discussieer mee op www.nrc.nl/leesclub, waar ook eerdere artikelen te vinden zijn.

Tirza (Arnon Grunberg, november) – Het psalmenoproer (Maarten ’t Hart, december) – De helaasheid der dingen (Dimitri Verhulst, januari) – Dis (Marcel Möring, februari) – De bevrijding (Helga Ruebsamen, maart)