Wie betaalt de rekening

Kerncentrales in Europa slijten. Uiteindelijk volgt ontmanteling. Los van het hoogst actuele debat of ze aan vervanging toe zijn of nieuwe centrales erbij moeten komen, kost dat vele miljarden.

Demontage van de reactordeksel van kerncentrale in Stade. De hele ontmanteling zal 500 miljoen euro kosten en 3.000 ton afval opleveren. Foto Eon Eon

De grasvelden bij de kerncentrale van Stade, een kustplaats vlakbij Hamburg, liggen er frisgroen bij. Over zeven jaar moet het hele terrein er zo uitzien. Eigenaar Eon is bezig de kerncentrale te ontmantelen. Een klus die volgens projectleider Michael Bächler 500 miljoen euro zal kosten. „En 3.000 ton afval oplevert”, zegt de ingenieur in zijn kantoor. Op steenworp afstand, in het machinehuis waar de turbine en de generator staan, zijn werklui bezig alles in kleine stukken te zagen en te snijden.

De ontmanteling is een politiek besluit, want Duitsland stopt met kernenergie. Maar ontmanteling speelt ook in andere Europese landen. De bouw van nieuwe kerncentrales staat in Europa weliswaar volop in de belangstelling, niet het minst ook weer in Duitsland, maar bestaande kerncentrales vergen ook aandacht. En Groot-Brittannië, Frankrijk, Nederland en Bulgarije beschikken allemaal over een verouderend park van kerncentrales die vroeg of laat ontmanteld moeten worden. Volgens de Europese Commissie gaat het in de komende 20 jaar om bijna 200 nucleaire faciliteiten, waaronder 50 tot 60 kerncentrales – andere zijn proefreactoren. Bijna 20 miljard euro zal die ontmanteling kosten. Wie het betaalt? Onduidelijk.

Volgens Brussel zijn de exploitanten van kerncentrales verantwoordelijk voor de ontmanteling. In Duitsland heeft energiebedrijf Eon er zelf geld voor gereserveerd, maar dat is niet overal zo. In Groot-Brittannië leed de eigenaar van de kerncentrales, British Energy, een paar jaar geleden grote verliezen. „Met als uitkomst dat nu de overheid, dus de burger, de kosten van ontmanteling betaalt met belastinggeld”, zegt consultant Ian Jackson, die is gespecialiseerd in kernenergie. Niemand maakt zich er druk om, constateert Jackson. „Alle aandacht gaat naar de opgeleefde discussie rondom de mogelijke nieuwbouw van kerncentrales.”

Ook de nieuwe EU-lidstaten krijgen problemen. Dat verwacht de Duitse ‘Groene’ europarlementariër Rebecca Harms, die zich al jaren met dit onderwerp bezighoudt. Zo heeft Bulgarije, om per 1 januari tot de EU toe te mogen treden, ermee moeten instemmen dat het twee van de vier reactoren in de kerncentrale van Kozloduy zal ontmantelen. Brussel heeft daar geld voor beschikbaar gesteld, maar Harms betwijfelt of het genoeg is. „En Bulgarije kan het zelf niet opbrengen. Stel dat radioactief materiaal na verloop van tijd naar buiten lekt, en in het grondwater terechtkomt?” Het ergst is het volgens Harms gesteld in Frankrijk.

Frankrijk is de grootste verbruiker van nucleaire energie ter wereld, met 59 kerncentrales die 80 procent van alle elektriciteit leveren. „Een bedrijf als EDF heeft het geld dat het eigenlijk apart moet zetten voor ontmanteling, al geïnvesteerd”, zegt Harms. De Franse rekenkamer (Court des Comptes) klaagde in een vorig jaar verschenen rapport over de gebrekkige transparantie van de jaarrapporten van energiebedrijven. Maar EDF zegt desgevraagd 3,8 miljard euro ultimo 2005 opzijgezet te hebben, wat zal oplopen tot 15 miljard euro in 2010 en vervolgens tot 28 miljard euro. „Uiteindelijk zal van die 28 miljard euro 10 miljard euro voor ontmanteling zijn, 14 miljard euro voor behandeling en 4 miljard voor opslag van radioactief afval”, zegt een woordvoerder.

Brussel pleit sinds kort voor onafhankelijk toezicht op de fondsen die bedrijven voor ontmanteling apart zetten. Ook zouden bedrijven, voordat ze een kerncentrale in bedrijf nemen, een gedetailleerde kostenschatting van de ontmanteling moeten maken. Voor Nederland heeft in navolging van Brussel staatssecretaris Van Geel (Milieu) randvoorwaarden opgesteld voor de ontmanteling van kerncentrales. Nu mag de exploitant de centrale na sluiting veertig jaar ongemoeid laten – dat gebeurt bij de kerncentrale van Dodewaard. Van Geel wil dat na sluiting meteen wordt begonnen met ontmanteling. Vanaf het moment dat de kerncentrale in bedrijf gaat, moet bovendien het geld voor de ontmanteling al beschikbaar zijn – bijvoorbeeld via een bankgarantie of onderpand. De eigenaar van de centrale mag het geld niet gebruiken voor beleggingen.

Europarlementariër Harms noemt de Brusselse aanbevelingen „op sommige punten een vooruitgang”, maar ze is er toch ontevreden over. „Omdat ze niet bindend zijn”, zegt ze. Bedrijven worden nergens toe verplicht. Bij de randvoorwaarden van Van Geel wel. Al moet de Tweede Kamer er nog over beslissen.

    • Marcel aan de Brugh