Ter verzachting van de A73

Vijftiende aflevering van een serie over het leven van bekende en onbekende bomen in Nederland.

Bij kwekerij Van Hassel staan 12.000 bomen te wachten op voltooiing van de A73. Foto Sake Elzinga Zundert - ( Noord Brabant ) -23-12-2006 Boomkwekerij van Hassel . Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Bij kwekerij Van Hassel in Zundert staan 12.000 bomen (meest 5-jarige eikjes, diktemaat 18) te wachten op voltooiing van de A73. Het traject tussen Venlo en Maasbracht ligt nu als een geweldige snijwond in het Limburgse land en moet straks netjes worden gehecht. Het volgende plantseizoen hebben deze bomen hun leertijd erop zitten, dan moeten ze aan de bak.

„Zo’n weg”, zegt Jos Huisman, „trekt zich nergens wat van aan.” Hij is vijftig en werkt voor Rijkswaterstaat Limburg. „Zo’n weg gaat net als een kanaal recht op zijn doel af. Hij beweegt zich op hetzelfde schaalniveau als de Maas en de oostelijke steilrand. Je kunt hem onmogelijk verbergen. Je kunt het beeld alleen maar wat verzachten.”

Dus typisch een situatie van eerst het asfalt, dan de bomen. Want ja, hoe anders dan met bomen? In een in 1998 uitgebrachte landschapsvisie werd geopperd de weg over zijn volle lengte aan één kant een driedubbele bomenrij mee te geven – om hem zowel te verzelfstandigen als in te passen.

Deze driedubbele bomenrij komt aan de bewoonde of bebouwde zijde van de weg, de occupatiezone. Dat is bijna steeds de westzijde, alleen bij Swalmen de oostzijde. Aan de andere kant houdt de automobilist vrij zicht op het landschap.

De betrokken landschapsarchitecten hadden uitsluitend linden gewild. Niet minder betrokken ecologen ijverden voor een meer struweelachtige beplanting. Discussies mondden uit in een workshop die uitmondde in de aanvraag van een onafhankelijk advies.

Uitkomst: eiken afgewisseld met linden en beuken waar dat past bij het traditionele boomgebruik – linden daarom bij de passage van stedelijk gebied (Venlo, Tegelen, Roermond), beuken in de buurt van Swalmen, waar nogal wat landgoederen liggen. Maar steeds in die driedubbele rij, bomen die zowel in de lengte als de breedte 8 meter uit elkaar komen te staan.

Het werk is inmiddels gegund aan de firma Henssen te Schinnen. Inkoop, aanplant en onderhoud gedurende een periode van tien jaar. In het contract is vastgelegd hoe de bomen dan moeten worden opgeleverd, namelijk recht, natuurlijk en evenwichtig ontwikkeld, ziektevrij, met een takvrij stamstuk van minimaal 2,5 meter, een kroon die zich ontwikkeld heeft vanaf ten hoogste 3,5 meter en één doorgaande hoofdtak. De stamomtrek moet minimaal 0,22 meter bedragen, gemeten op 1,00 meter boven het maaiveld. Zichtbare boomverankeringsmaterialen en gietringen mogen (dan) niet (meer) voorkomen.

„Noordwest-Europese eiken”, voegt Huisman daar nog aan toe. „We willen geen bomen uit Italië of Polen. Ze moeten aangepast zijn aan het klimaat.”

Welk klimaat?

Ons klimaat!

Inclusief grondkosten, een strook van 25 meter over 40 kilometer, kom je aan een besteding van 5 miljoen euro. „En daar”, veronderstel ik, „zit jullie schuldgevoel in.”

„Nee”, zegt Huisman, „dit rekenen we puur tot de inrichting van de weg. Ons schuldgevoel is helemaal in de natuurcompensatie gaan zitten.”

Tsja, de A73-Zuid en de compensatie van de natuur. Daarover heb ik in april 2003 in NRC Handelsblad geschreven: aankoop en inrichting van 185 hectare nieuwe natuurterreinen, plus de aanleg van ecoducten en dergelijke. Daar hing toen een prijskaartje aan van 80 miljoen euro.

Nu buigen we ons nog eens over het getekende traject van deze weg met al die schattige groene bolletjes aan één kant. Nu vraag ik hoe lang bomen daar kunnen blijven staan.

„Zo’n 14 meter buiten de verharding”, zegt Huisman. „Uitbreiding tot zes rijstroken zal dus geen probleem zijn. Bij acht rijstroken kunnen we altijd nog met vangrails werken, of alleen aan de open kant verbreden. Nee, die bomen staan er voor de eeuwigheid.”

Laatste vraag: wat moet een automobilist in deze opzet doen om nog eens een eik te schampen?

Antwoord: erg zijn best.

Gietrand: een aarden walletje rond de stamvoet om het wegvloeien van gietwater tegen te gaan.