Staartstuk, stoel, dienblad opgevist

Indonesië zoekt al 12 dagen naar het vliegtuigwrak van een budgetmaatschappij.

Het incident is kenmerkend voor de onveiligheid in de Indonesische luchtvaart.

Circa 3.000 Indonesische soldaten en agenten, 4 militaire vliegtuigen, een Amerikaans marineschip en een Singaporese helikopter en Fokker-50 zijn ingezet in de zoektocht naar een Indonesisch vliegtuig dat op oudejaarsdag van de radar verdween. Gisteren vonden vissers een staartstuk, een stuk stoel met de tekst ‘fasten seatbelt’ en een dienblad. Foto AP Indonesian soldiers continue their search and rescue operation for the missing Adam Air jetliner at Limboro in Majene, west Sulawesi, Indonesia, Friday, Jan. 5, 2007. Indonesia's Adam Air Flight KI-574 took off on New Year's Day with 102 people. An hour into a normally short inter-island hop, the pilot reported heavy winds, then the plane vanished, sparking a massive search.(AP Photo/Achmad Ibrahim) Vliegrampen oerwoud luchtvaartongevallen Associated Press

De stewardess van Batavia Air liet er op een vlucht van Kalimantan naar Jakarta geen misverstand over bestaan dat het hier ging om een oud, tweedehands vliegtuig: op het zwemvest waarmee ze de veiligheidsdemonstratie deed, stond met koeienletters USAIR.

Een paar dagen later, dit keer op het vliegveld van Makassar op het eiland Sulawesi: aan het eind van de landingsbaan ligt een toestel in de modder. Navraag leert dat het landingsgestel van een Boeing 737 van prijsvechter Lion Air het op Eerste Kerstdag had begeven. Op 2 januari gebeurde hetzelfde met een Lion Air-toestel op Ambon. Het liep in beide gevallen goed af, maar Lion Air heeft een dramatische staat van dienst als het om veiligheid gaat en de marketingslogan duidt bijna op ironie: „We make people fly”.

Nu is het Adam Air waarmee Indonesiërs even liever niet vliegen. Op oudejaarsdag verdween vlucht KI574 ergens in de buurt van Sulawesi – op weg van Surabaya op Java naar Manado – van het radarscherm. Gisteren vonden vissers op het strand nabij de kustplaats Pare Pare een stuk van de staart, een dienblad en een onderdeel van een vliegtuigstoel. De 102 passagiers en bemanningsleden waren gisteravond nog spoorloos.

Maandag ontdekten Indonesische schepen met sonartechnologie 150 kilometer ten noorden van Pare Pare, nabij de kustplaats Mamuju, een groot metalen voorwerp op de zeebodem. Een Amerikaans marineschip is te hulp gekomen om te bepalen of het om het Adam Air-toestel gaat. Angstige familieleden van de inzittenden, die afgelopen dagen op het vliegveld van Makassar baden voor goed nieuws, reageerden gisteren opgelucht: er lijkt nu tenminste een spoor van het vliegtuig te zijn.

Adam Air is een vrij jonge maatschappij onder de hele reeks prijsvechters die de laatste vijftien jaar de eilanden van de Indonesische archipel verbinden. Ze hebben het vliegen spotgoedkoop gemaakt, maar winst kan er met de dure brandstofprijzen slechts worden gemaakt door elders te bezuinigen. De professionele efficiency waarmee budgetmaatschappijen in het Westen hun bedrijfsresultaten verwezenlijken, behoren in de sociale en economische context van Indonesië niet tot de mogelijkheden. Onderhoud, zorgvuldigheid en opleiding moeten het ontgelden.

Een oudere piloot die weleens voor Indonesische maatschappijen vliegt en anoniem wil blijven, meldt dat zijn Indonesische collega’s niet alleen „opvallend jong zijn, met soms een captain van royaal onder de dertig jaar”, maar ook dat de opleiding te wensen overlaat, „zeker als het gaat om discipline en noodsituaties”.

Toen Adam Air nog niet zo lang bestond, knalde een van hun Boeings aan het einde van de landingsbaan in Pekanbaru (op Sumatra) het bos in, in plaats van op te stijgen. Wat bleek? Geen van de twee piloten had de vleugelkleppen in take-offstand gezet.

Kenmerkend voor dit incident is dat er daarna allerlei ferme stappen werden aangekondigd, maar er is niets meer vernomen van nieuwe procedures of van straffen voor piloten.

Bijna een jaar geleden was een Boeing van Adam Air op weg van Jakarta naar Makassar. Het toestel raakte uit koers en uiteindelijk ging het laag vliegen om op zicht ergens een landingsbaan te ontdekken – passagiers mochten via de zijraampjes meezoeken. Het toestel landde vervolgens op een veel te kleine strip op het eiland Sumbawa. De piloten meldden problemen met de navigatie-apparatuur. De zaak verdween in de doofpot.

Een vaste klacht van de consumentenorganisatie in het land is dat de luchtveiligheidsinspectie doorgaans drukker is met het inzamelen van geld van piloten om hun vergunningen te verlengen dan met controle op de vliegveiligheid. Maar het voorbeeld van Adam Air illustreert ook andersoortige zaken dan de alledaagse corruptie met vliegbrevetten. Het bedrijf is eigendom van een machtige vrouw uit de Chinees-Indonesische zakenkringen en van parlementsvoorzitter en vicevoorzitter van de machtige Golkarpartij. In veel landen is een dergelijke vermenging van belangen niet mogelijk, maar in Indonesië is het vrij gebruikelijk. Het bevordert een heldere verdeling van verantwoordelijkheden niet.

Het raadsel van vlucht KI 574 is er niet minder om. Aanvankelijk wist geen luchtverkeersleider te melden of er überhaupt nog iets was vernomen van het toestel. Alleen in het verre Singapore had men het distress-signaal opgevangen, zonder dat in ook maar één verkeerstoren van Indonesië in staat bleek het signaal op te pakken. Op grond van dat op een kaart gelokaliseerde signaal werd er gezocht in het afgelegen Torajaland in Centraal-Sulawesi. Een luchtmachtofficier gaf ongecontroleerd de mededeling door van „iemand in Toraja” dat het toestel daar lag en er 12 overlevenden waren.

En zo stapelde zich verwarring op misverstand. De Indonesische autoriteiten hebben zich over hun trots heen moeten zetten en experts uit Singapore en de VS om hulp gevraagd het toestel te vinden. Het vliegtuig blijkt overigens jonger dan het gemiddelde Adam Air-toestel: het was zeventien jaar oud en had zes eerdere eigenaren.

Database vliegtuigongelukken: www.baaa-acro.com

    • Ben Knapen