Schaatsen zonder hoofdpijn

Wie schaatst, kan hard vallen. Toch dragen schaatsers zelden een helm. De helmen die er zijn, zijn hard en worden niet gedragen. Daarom werd een zachte helm ontwikkeld.

De smartcap moet hoofdletsel bij een val op het ijs beperken.

Ook tijdens warme winters schaatst Nederland en valt. Ieder jaar komen zo’n 600 schaatsers zo hard op hun hoofd terecht, dat ze naar de eerste hulp moeten. Met letsel variërend van een open wenkbrauw tot zware hersenschuddingen.

„Er zijn twee typen hersenletsel”, zegt Andrew Maas, neuroloog van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en expert op het gebied van schedel- en hersenletsel. „Kneuzing van de hersenen, en een breuk van de schedel met de kans op bloeduitstortingen.” Een hersenschudding, ofwel kneuzing, levert vaak blijvend letsel op. „Driekwart van de mensen die door een kneuzing bewusteloos zijn geweest, heeft blijvend last van zaken als concentratieverlies, geheugenstoornissen, lusteloosheid.”

Er bestaan allang helmen, gecertificeerd en al, die schaatsers kunnen gebruiken. Fietshelmen worden gebruikt door schaatsers en skeeleraars, en er zijn ook speciale ‘dopjes’ voor shorttrack, die beter bestand zouden zijn tegen de impact van schaatsijzers. Bij shorttrack- en skeelerwedstrijden zijn helmen zelfs verplicht.

„Het probleem met die helmen is”, zegt industrieel ontwerper Martijn Pater, „dat niemand ze draagt.” Op de ijsbanen in Nederland waar iedere avond honderden schaatsers rondjes rijden, zie je zelden een helm. Bij het marathonschaatsen beschermt alleen Frank Verheijen zijn hoofd, na een eerdere hersenschudding. „Maar er is wel vraag naar hoofdbescherming. Een klant van ons moest van zijn vrouw na een hersenschudding een helm op. Twee jaar lang nam hij braaf een fietshelm mee, maar droeg hem niet.”

Samen met zijn vader, Martien Pater (bedenker van de Free-skate, schaatsen met een langlaufverbinding), ontwikkelde hij een schaatshelm. Pater zocht een alternatief voor de harde helm. Het effect daarvan wordt bereikt door demping (het schuim aan de binnenkant) én verdeling van de kracht (door de harde schil). Hij wilde een zachte hoofdbescherming, die het alleen van de demping moet hebben. Die warmer is dan de fietshelm en ook de voorkant en de zijkant van het hoofd beschermt. En die minder opvalt. Samen met de universiteit van Twente kwam hij uit op een kapje van gesloten polyethyleen, dat ook in de motorsport wordt gebruikt.

De smartcap is niet gecertificeerd, al was het maar omdat er geen Europese norm bestaat voor zachte helmen, en wordt daarom ook niet aanbevolen door de schaatsbond KNSB. Pater daarover: „Dit is in ieder geval een stuk veiliger dan niets. Als we er ook maar één hersenschudding mee voorkomen, zijn we al geslaagd.”

De smartcap kost circa 80 euro

    • Elsje Jorritsma