De angst voor de kBerveling, Jaco oemens-kloon

Groot-Brittannië worstelt met de vraag: wel of geen toestemming voor het klonen van mens-dier-embryo’s.

In Nederland mag het wel.

Als de Londense hoogleraar Chris Shaw in de herfst hoort dat hij géén gecombineerde embryo’s van een koe en een mens mag maken, kan hij gewoon uitwijken naar Nederland. Een mens-dier-hybride is volgens de Nederlandse wet namelijk geen embryo en dus mag het.

Discussie is er wel. De Maastrichtse hoogleraar medische ethiek Guido de Wert, die in 2006 de Embryowet mede evalueerde: „Deze redenering zet de deur open voor ongecontroleerd onderzoek op dit gebied.” Ook de doorgaans liberale Britse embryo-autoriteit is kritisch, maar stelde gisteren de beslissing uit over een principiële kwestie die ze zou nemen: geeft het land toestemming voor onderzoek naar mens-dier-embryo’s?

Deze hybriden zijn realiteit sinds de Chinese onderzoekster Hui Zhen Sheng begin 2003 bekend maakte dat zij een embryo had gemaakt door menselijk DNA in de eicel van een konijn in te brengen. In Groot-Brittannië hebben inmiddels twee onderzoeksteams een onderzoeksaanvraag lopen voor vergelijkbare studies met gefabriceerde mens-dier-embryo’s. Chimaera’s heten ze, naar de monsters (deels geit, slang en leeuw) uit de Griekse mythologie.

Christine Mummery, Nederlands stamcel-expert: „De wetenschappelijke literatuur op dit gebied is nog dun, want het werkt technisch gewoonweg niet goed. Maar dat wil niet zeggen dat het niet kan, en dus wilden Britse laboratoria met veel ervaring op kloongebied starten.”

Ethisch is het omstreden, merkte de Britse regering die spreekt van een „behoorlijk ongemak bij het publiek”. De kranten noemen dat gevoel al de yuk-factor. Dieren en mensen kruisen, voelt voor velen gewoonweg niet goed. De regering, bezig met een herziening van de Britse embryowet uit 1990, is nu van plan om het maken van chimaera’s in ieder geval tijdelijk te verbieden. Over de lopende aanvragen neemt de Human Fertilisation & Embryology Authority, die puur menselijke embryo’s klonen wel toestaat, dus geen overhaaste conclusies. Wordt vervolgd, in het najaar.

De technologie waartegen de Britten ‘yuk’ zeggen, is een variant op de techniek waarmee twaalf jaar geleden het schaap Dolly werd gekloond. Het embryo van Dolly kwam tot stand door een eicel van een schaap leeg te halen, en te vullen met het lichaams-DNA van Dolly’s ‘kloonmoeder’. Dat DNA kwam uit een uiercel, maar kan in principe uit elke lichaamscel gehaald worden. Het DNA kan ook van een mens komen. De chimaera die dat oplevert, is voor meer dan 99 procent menselijk. Het beetje DNA dat buiten de kern ligt in de mitochondriën, is dierlijk. Volgens hoogleraar Shaw wordt er „geen enkel dier” gemaakt. Afgaand op eerdere experimenten, met hybriden tussen verschillende dieren, is zo’n mix-embryo niet levensvatbaar. Sowieso zijn de Britten niet van plan de embryo’s langer dan veertien dagen in leven te laten.

In Nederland zou zo’n experiment wel mogen. De Gezondheidsraad en de evaluatiecommissie van de Embryowet adviseerden de afgelopen jaren het onderzoek onder die wet te laten vallen, zodat het op nut en ethisch gehalte beoordeeld moet worden.

Het kabinet zag daar echter van af. Het gaat ervan uit dat die embryo’s niet levensvatbaar zijn, „en dan niet kunnen worden geacht embryo’s te zijn in de zin van de Embryowet”, schreef staatssecretaris Clémence Ross-van Dorp de Tweede Kamer. Als de resultaten met de hybriden beter worden, kan de wetgeving alsnog aangepast worden, voegde zij toe.

Nog geen Nederlandse wetenschapper heeft een onderzoeksvoorstel ingediend. Ook wereldwijd loopt het onderzoek niet hard, zegt Mummery. Hoewel Nature Medicine vorige jaar een lovend portret van de Chinese onderzoeker Sheng publiceerde, draaide de overheid de geldkraan toe en publiceerde ze nog geen vervolgonderzoek over chimaera’s.

Sommige Britse kranten zien gevaar voor de medische vooruitgang. The Times: „Ongeneeslijk zieke patiënten wordt mogelijk hun eerste effectieve behandeling ontzegd.”

Meer info over het kloononderzoek van Hui Zhen Sheng: www.nature.com/news/2006/060227/full/nm0306-265.html