‘McLiterature is vaak vlak en weinig authentiek’

De Indiase schrijver en essayist Pankaj Mishra opende gisteren het festival Winternachten met een lezing over de valkuilen van literaire globalisering.

Pankaj Mishra op Winternachten Foto Johannes van Assem foto Johannes van Assem 10-01-2007 Pankaj Mishra Assem, Johannes van

„Literatuur, echte hoge literatuur, is een elitaire zaak. Hoge literatuur schrijven is daarom een morele daad, geen pleziertje. Het vereist een moreel engagement van de schrijver met de wereld.”

Ter gelegenheid van de opening van het internationaal literatuurfestival Winternachten dat tot en met zondag duurt hield de Indiase schrijver Pankaj Mishra gisteravond in de Haagse Nieuwe Kerk een lang en ernstig pleidooi voor wezenlijk, zorgvuldig schrijversengagement. Mishra, die zich in de afgelopen jaren in recordtijd ontwikkelde van romancier (The Romantics, 2000) tot toonaangevend essayist over oost-westverhoudingen (How to be Modern in India, Pakistan and Beyond, 2006), gaf zijn eigen leesgeschiedenis om te tonen hoezeer politieke en economische ontwikkelingen het leesgedrag van mensen bepalen.

Mishra werd geboren in 1969, las Engelse literatuur op school, de Russische klassieken tijdens de Koude Oorlog (De Sovjet-Unie subsidieerde bibliotheken in India), en Latijns-Amerikanen tijdens de groeiende internationalisering van New Delhi in de jaren tachtig. Nu lachen dezelfde titels de lezer overal ter wereld tegemoet, in een ogenschijnlijk geslaagde globalisering van literatuur. Maar sommige boeken maken meer kansen dan andere, waarschuwde Mishra. „Het gevaar neemt toe dat er een McLiterature ontstaat die beantwoordt aan een vlakke mondiale smaak voor het exotische.” Steeds minder boeken worden naar het Engels vertaald, steeds meer vanuit het Engels in andere talen.

Schrijvers van McLiterature worden in het westen vaak gezien als spreekbuis voor andere culturen, maar hun visie is volgens Mishra die van een kleine „verwesterde middenklasse”. Lezers in het westen waren bijvoorbeeld dol op Monica Ali’s Brick Lane (2003), een roman over een vrouw uit Bangladesh die transformeert tot een fiere alleenstaande moeder in Londen. „Islamitische vrouwen die hun vrijheid ontdekken is een thema dat vandaag de dag vooral het westen aanspreekt. Toch zou een personage als Ali’s Nazneen volstrekt ongeloofwaardig zijn voor een lezer in Bangladesh.”

In het nagesprek met Michaël Zeeman gaf Mishra toe dat er iets lijkt te veranderen. Prijswinnende auteurs als Orhan Pamuk (Nobelprijs) en Kiran Desai (Bookerprize voor The Inheritance of Loss) beschouwen lokale culturen niet als onbeduidende schaakstukken voor postmoderne literaire spelletjes. „Morele betrokkenheid en ethiek.” antwoordde hij op een voorzet van Zeeman, „zitten vaak in het detail.”

Zaterdag in Opinie&Debat: tekst van Mishra’s lezing

    • Maartje Somers