Een moeizame start in Wenen

Oostenrijk heeft sinds vandaag weer een grote coalitie van conservatieven en sociaal-democraten. Voor de nieuwe kanselier, Alfred Gusenbauer, is de start weinig gelukkig.

Alfred Gusenbauer (46) Bondskanselier, Alfred Gusenbauer, is op het eerste gezicht de tegenpool van zijn koele en formele voorganger, Wolfgang Schüssel. Gusenbauer oogt als een bon vivant. Hij is ‘zelfverzekerd, ongevoelig voor adviezen en zonder visie’, schreef een commentator deze week over hem. Het lijkt erop dat de zware kritiek op de nieuwe regering en op zijn eigen rol daarbij, vooral uit eigen gelederen, hem onberoerd laat. Gusenbauer komt uit wat hij zelf noemt „een klassiek arbeidersmilieu”. Hij studeerde politicologie en filosofie en kwam, zoals de meeste partijgenoten, via de Socialistische Jeugd in de partijpolitiek terecht. (Foto Reuters) Head of Austria's social democrats (SPOe) Alfred Gusenbauer listens to a question during a news conference after a party meeting in Vienna January 9, 2007. REUTERS/Heinz-Peter Bader (AUSTRIA) REUTERS

Het akkoord kwam op de valreep, 99 dagen na de verkiezingen. De sociaal-democratische SPÖ en de conservatieve ÖVP in Oostenrijk hadden zichzelf honderd dagen de tijd gegeven om de verkiezingsuitslag van oktober, die hen tot elkaar had veroordeeld, te vertalen in een ‘grote coalitie’. Vandaag treedt de nieuwe regering aan, onder leiding van sociaal-democraat Alfred Gusenbauer.

Gelukkig is de start voor de sociaal-democraten niet. Gusenbauer wordt „de verslagen winnaar” genoemd. Want hoewel de SPÖ de grootste partij werd (68 tegen 66 zetels in het parlement), en de ÖVP maar liefst 8 procentpunten verloor, hebben beide partijen in de nieuwe regering evenveel ministersposten gekregen. De SPÖ levert de kanselier, maar daar staat tegenover dat de belangrijkste ministeries naar de ÖVP gaan: Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Financiën en Economie.

Na de verkiezingen in oktober riepen enthousiaste sociaal-democraten dat er een Wende, een kentering, zou komen. Aan het neoliberale beleid dat bondskanselier Wolfgang Schüssel samen met de rechts-populistische FPÖ van Jörg Haider had ingezet zou een einde worden gemaakt. Weg met de veel te dure eurofighters – de Europese gevechtsvliegtuigen waar de ÖVP om schimmige redenen haar oog op had laten vallen – en weg met het collegegeld, om twee voorbeelden te noemen van het nieuwe beleid waarop de SPÖ mikte.

Maar honderd dagen later is er van dat enthousiasme niets meer over. Het regeerakkoord is, volgens de Kleine Zeitung uit Graz, van een „deprimerende moedeloosheid”. En schrijfster Elfriede Jelinek, die in het verleden herhaaldelijk fulmineerde tegen de regering-Schüssel, noemde het nieuwe kabinet „een ramp, een ÖVP-regering met een SPÖ-kanselier”.

Anneliese Rohrer, de gerenommeerde politiek commentator van dagblad Kurier, vraagt zich vanmorgen af wat er eigenlijk nieuw is aan de nieuwe regering „als je kijkt naar de onderwerpen, naar de personen en naar het nakomen van verkiezingsbeloften? Hoe kan iemand dit onderhandelingsresultaat aan de bevolking verkopen als een nieuwe grote coalitie”.

De sociaal-democraten hebben de hoofdpijn-ministeries gekregen. Zij leveren de minister van Defensie, die straks de vraag zal moeten beantwoorden wanneer er hoeveel eurofighters gekocht moeten worden – over deze moeizame kwestie is in de onderhandelingen geen akkoord bereikt. Ook wordt de SPÖ verantwoordelijk voor het onderwijs. De nieuwe minister moet de studenten uitleggen dat het collegegeld niet, zoals het partijprogramma beloofde, wordt afgeschaft. Die studenten zijn hun messen al aan het slijpen.

Vandaag krijgt Gusenbauer daarvan al een voorproefje als zijn eigen Socialistische Jeugd demonstreert tegen „voortzetting van de Schüssels anti-sociale koers met een paar nieuwe gezichten”.

Veel commentatoren in Oostenrijkse kranten concluderen dat Gusenbauer zo graag kanselier wilde worden, dat hij daardoor tijdens de formatiebesprekingen het partijprogramma te veel uit het oog is verloren. Anderen constateren dat Wolfgang Schüssel, die inmiddels de luwte van het parlement heeft opgezocht, het briljant heeft gespeeld. De koele onderhandelaar heeft tot op het laatste moment zijn troeven achter de hand gehouden. Zo weigerde hij de vrees weg te nemen dat de ÖVP alsnog zou proberen om met de inmiddels twee rechts-populistische partijen een regering te vormen.

Volgens SPÖ-partijveteraan en voormalig minister van Binnenlandse Zaken, Casper Einem, heeft de ÖVP vanaf het begin geprobeerd de sociaal-democraten in het nauw te drijven om daarna, als de onderhandelingen zouden mislukken, bij nieuwe verkiezingen als winnaar uit de bus te komen. „Es war nur Scheisse zu erwarten”, zei Einem – er moest wel ellende komen van de verkiezingsuitslag.

    • Paul Luttikhuis