Van Fries Koetshuis naar Haags Catshuis

De onderhandelingen voor een nieuw kabinet worden deze week echt inhoudelijk. CDA’er Verhagen bespeurt enthousiasme bij zijn fractiegenoten.

Deze keer moet het, anders dan in 2003, lukken. Dat betekent: niet te veel lekken, „verschrikkelijk terughoudend” proberen te zijn en vooral moet niemand denken belangrijker te zijn dan hij is. Alles in dienst van de formatie dus, en daarmee van het land. Want, zo is de gedeelde opvatting van CDA, PvdA en ChristenUnie: Nederland heeft een stabiel kabinet nodig dat vier jaar lang moet kunnen blijven zitten en dat vertrouwen heeft van de bevolking.

Voor het adagium ‘vergaderen op de hei’ is deze week een zeer minimalistische variant bedacht. Nog steeds wordt het Binnenhof gemeden, maar het Koetshuis in Beetsterzwaag is ingeruild voor het Catshuis in Den Haag (met naar verluidt als een van de argumenten dat de enige roker in het gezelschap, vicefractievoorzitter Maxime Verhagen (CDA), niet iedere keer de fotografen hoeft te trotseren als hij een sigaretje wil roken). In het Catshuis, de ambtswoning van de minister-president, schuiven de onderhandelaars ook donderdag en vrijdag aan tafel bij informateur Wijffels (CDA). De besprekingen worden enkel onderbroken voor de PvdA-fractiedagen in het Noord-Hollandse Bergen aan Zee, waar fractievoorzitter Bos (PvdA) donderdagochtend moet zijn, en voor het kabinetsberaad van vrijdagochtend, dat demissionair premier Balkenende (CDA) moet voorzitten.

Vanaf half tien vanmorgen zit informateur Herman Wijffels daar met demissionair premier Jan Peter Balkenende, PvdA-leider Wouter Bos en ChristenUnie-voorman André Rouvoet en hun respectievelijke secondanten Maxime Verhagen, Jacques Tichelaar en Arie Slob. Op de agenda van vandaag staan onder meer de financiën – waarbij ook ‘probleemdossiers’ als de financiering van de AOW en de hypotheekrenteaftrek aan de orde komen – en het motto van het nieuwe kabinet. Ook wordt gekeken naar de beschikbare financiële ruimte voor de komende jaren.

Ingewijden verwachten dat het deze week echt inhoudelijk wordt in de kabinetsformatie.

formatie Nieuw kabinet moet er zijn voor Statenverkiezingen

Vorige week hielden de onderhandelaars zich alleen bezig met het formuleren van een visie over waar het naar toe moet met Nederland. Deze week beginnen de onderhandelingen over het nieuwe regeringsprogramma.

Terwijl de onderhandelaars en hun secondanten zich terugtrekken met de Scheveningse duinen op loopafstand, zijn de formatieteams van de partijen op de achtergrond aanwezig. Bij de Partij van de Arbeid bestaat het team los van Bos en Tichelaar uit partijvoorzitter Michiel van Hulten en de Kamerleden Sharon Dijksma, Frans Timmermans en Jeroen Dijsselbloem. De ChristenUnie heeft de hele fractie (naast Slob en Rouvoet nog vier leden) tot formatieteam gebombardeerd, vertelt directeur Henk van Ree van het partijbureau van de ChristenUnie. Bij het CDA zijn dat demissionair minister Joop Wijn (Economische Zaken) en oud-minister van Justitie en huidig Kamerlid Piet Hein Donner. Wijn is er voor het bewaken van de financiën, Donner vooral voor de politieke adviezen. De leden van de formatieteams vallen terug op de specialisten in de fractie die ieder voor zich weer contact hebben met de fractiegroepen of commissies.

De werkwijze van de teams verschilt enigszins. Donner en Wijn staan permanent in contact met Balkenende en Verhagen, zij voorzien hen steeds van verse informatie. Bos en Tichelaar trekken meer gezamenlijk op. „Ze hebben een gigantisch mandaat”, aldus een betrokkene en „een koffer vol dossiers”, aldus een ander. Ook Rouvoet en Slob spreken regelmatig met hun team.

Maandagavond kregen de onderhandelaars het eerste verslag van Wijffels van de besprekingen van vorige week. Daarin aandacht voor de missie van het kabinet (het motto) en de inleidende teksten. Het verslag is besproken in de teams, maar niet aan de orde gekomen in de fractiebesprekingen die de PvdA maandag en het CDA op dinsdag hielden. Medeonderhandelaar Verhagen zei na afloop van het beraad bij zijn fractiegenoten hetzelfde enthousiasme bespeurd te hebben als hij zelf voelt voor een coalitie met PvdA en ChristenUnie. „Men heeft er zin in. We gaan ervoor”, aldus Verhagen.

De ChristenUnie is niet bijeen geweest (er waren wat fractieleden in het buitenland), maar heeft in het weekend al telefonisch onderling contact gehad. Dat gebeurde „op grond van de eigen aantekeningen”. Uit een onderzoekje dat de ChristenUnie onder haar achterban heeft gehouden, blijkt dat 97,2 procent positief is over de formatie tot dusver.

Sinds maandagavond bereidden de onderhandelaars met hun teams de gesprekken voor. Dat betekent het schrijven van concrete amendementen op het verslag van Wijffels, het lezen van stukken, het maken van vergelijkingen van de diverse partijstandpunten en het opstellen van doorrekeningen.

Het is nu aan Wijffels om de zaak verder onder druk zetten. Het streven van in elk geval CDA en PvdA is gericht op een beperkt regeerakkoord. Ze willen geen dik pak papier waarin alles tot achter de komma is geregeld.

Ook voor de komende weken zijn al vergaderdata afgesproken. Volgens een bron zijn die erop gericht de onderhandelingen af te ronden vóór de Provinciale Statenverkiezingen van 7 maart. Dat betekent dat de besprekingen eind februari moeten zijn afgerond.