Omketend maar niet aan de ketting

De benoemde burgemeester Thom de Graaf van Nijmegen blijft voorstander van de rechtstreeks gekozen burgemeester. „Maar ik blijf hopen op nieuwe inzichten bij oude partijen.”

De Jakhalzen van ‘De wereld draait door’ benoemden Thom de Graaf bij zijn installatie in Nijmegen tot ‘Mister benoemde burgemeester’. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold nijmegen 08-01-2006 thom de graaf benoemd tot burgemeester van nijmegen foto rien zilvold Zilvold, Rien

Hij moest in de inleidingen voorafgaande aan zijn installatie diverse toespelingen over zijn voorkeur voor een gekozen burgemeester aanhoren. En eenmaal met de ambtsketting om de nek kreeg hij door ‘De Jakhalzen’ van het het tv-programma De wereld draait door een grote rood-wit-blauwe sjerp omgehangen met het opschrift ‘Mister Benoemde Burgemeester’. Alleen daarom al kon Thom de Graaf er moeilijk onderuit om in zijn eerste toespraak als burgemeester van Nijmegen een mogelijke discrepantie toe te lichten. Kan een erkend voorstander van de rechtstreeks gekozen burgemeester een benoemde burgemeester zijn?

Sommigen menen van niet, zei De Graaf, maar hij begrijpt de kritiek niet zo goed. Hij was en is als prominent lid van D66 voorstander van een rechtstreeks gekozen burgemeester, benadrukte De Graaf. Maar dat is geen beletsel om zich door de koningin te laten benoemen als eerste burger van Nijmegen.

Het huidige burgemeesterschap „kan beter” maar is daarvoor „op zich waardevol, betekenisvol genoeg”, meent de oud-minister voor Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties. „Het zou toch wel een bijzonder selectiecriterium zijn als je alleen maar mag functioneren in het openbaar bestuur als je volmaakt gelukkig bent met de huidige spelregels.”

De Graaf zal zich blijven inzetten voor een ander bestuurlijk model in de gemeente, ook nu hij burgemeester is. „Ik mag dannu omketend zijn, ik lig niet aan de ketting, zelfs niet aan die van de kroon.” Wie veranderingen wil, zo betoogde De Graaf tegenover een zaal met prominente (ex-)politici als Hans van Mierlo (D66), Dries van Agt (CDA) en Hans Dijkstal (VVD), moet zich neerleggen bij de democratische besluitvorming. In dit geval die van de Eerste Kamer die een grondwetswijziging die nodig was voor een gekozen burgemeester, tegen heeft gehouden. De Graaf trad daarna, in maart 2005, af. „Maar ik blijf hopen op nieuwe inzichten bij oude partijen.”

In de ogen van loco-burgemeester Paul Depla (PvdA) is De Graaf al gekozen; weliswaar niet door de bevolking maar door de gemeenteraad. De unanieme uitverkiezing volgde op een eveneens unanieme voordracht door de Nijmeegse vertrouwenscommissie. De aanstelling betekent een trendbreuk in een stad die de afgelopen decennia alleen burgemeesters van PvdA of CDA(KVP)-huize heeft gehad. Eén van de voorgangers van Thom de Graaf was zijn vader, die van 1968-1977 burgemeester van Nijmegen was. Thom de Graaf wordt vanwege zijn band met de stad en vanwege bestuurlijke ervaring gezien als de ideale opvolger van Guusje ter Horst, die geen tweede ambtstermijn ambieerde. Hij moet als „mensen-mens” tussen de Nijmegenaren gaan staan, groepen met elkaar verbinden en omvangrijke sociaal-economische projecten op gang brengen of voltooien. Zijn ervaring, uitstraling en Haagse netwerk compenseren het feit dat hij lid is van een partij die in de Tweede Kamer nauwelijks invloed heeft. „Als een echte Tom-Tom kent hij de Haagse wegen”, aldus Depla.

De Graaf kondigde aan dat hij zijn „partijtje zal meeblazen” en dat hij zich „tot het uiterste zal verzetten” tegen de vorming van een nationale politie, zoals het kabinet wil. De Graaf noemt deze centralisatie en het weghalen van verantwoordelijkheden bij gemeenten „een slecht idee”. „Daar wordt geen buurt veiliger van, geen boef meer door gevangen.”

In plaats van een nieuw ministerie van Veiligheid zou het kabinet er voor moeten kiezen om op lokaal niveau de politie, brandweer, rampenbestrijding en bestuurders meer middelen te geven om de veiligheid te waarborgen. „Terrorisme bestrijd je niet door alleen maar de grondrechten en de privacy te beperken”, aldus De Graaf.