Diplomatie en Delfts blauw aan de Bosporus

De Nieuwe Kerk kreeg unieke kunstschatten uit Istanbul in bruikleen.

Het accent ligt op de Ottomaanse tijd, toen de sultans heersten.

De tentoonstelling ‘De Stad en de Sultan’ is thematisch onderverdeeld in verschillende ‘gebouwen’. (Foto Jurgen Koopmanschap) Koopmanschap, Jurgen

Kostbare tapijten, traditionele geschriften en ons eigen Delfts blauw. Het is een greep uit de kostbaarheden op de tentoonstelling De Stad en de Sultan over Istanbul in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De Ottomaanse sultans heersten van de veertiende tot de twintigste eeuw vanuit de stad aan de Bosporus over hun rijk. De Nieuwe Kerk heeft bijna driehonderd objecten van de sultans uit verschillende musea uit Istanbul in bruikleen gekregen.

De tentoonstelling wordt gehouden op een moment dat de onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de Europese Unie zeer moeizaam verlopen. Volgens Frans van der Avert van de Nieuwe Kerk is er gekozen voor de periode van het Ottomaanse Rijk omdat het een van de belangrijkste periodes uit de geschiedenis van Istanbul is. „We houden bewust geen tentoonstelling over het huidige Istanbul, omdat de tentoonstelling dan al snel een politieke lading zou kunnen krijgen”, aldus Van der Avert.

Bij de samenstelling van de tentoonstelling heeft de Nieuwe Kerk gebruikgemaakt van een klankbord van tientallen bekende en minder bekende Turken. Onder anderen Tweede Kamerleden, kunstenaars en schrijvers hebben de kerk van adviezen voorzien. Er zijn twee grote bijeenkomsten geweest waarbij het klankbord heeft geadviseerd in het benaderen van de Turkse gemeenschap en over religieus gevoelige zaken heeft geoordeeld. Ook de titel van de tentoonstelling is met het klankbord besproken.

De tentoonstelling is opgedeeld in verschillende ‘gebouwen’ uit de tijd van de sultans. Voorbeelden zijn de bazaar, het koffiehuis, het badhuis, de begraafplaats en natuurlijk de moskee. Het Ottomaanse Rijk was doordrenkt van de islam en het is dus niet verwonderlijk dat het geloof in ieder gebouw een rol speelt. Zo zijn er enorme koranhouders terug te vinden die het heilige boek nog extra glans moesten geven.

Het eerder genoemde Delfts blauw bevindt zich in het gebouw van de internationale betrekkingen. Hierin zijn oude verdragen te zien tussen het Ottomaanse Rijk en andere landen, waaronder Nederland. Opvallend onderdeel van deze officiële documenten is de handtekening van de sultan: de uitbundige kalligrafie is een kunstwerk op zich.

De Nieuwe Kerk stelt niet voor de eerste keer een land of stad centraal. Eerder wijdde de kerk tentoonstellingen aan Indonesië en Marokko. „Wij vinden het onze plicht om mensen te introduceren in andere culturen”, aldus Van der Avert. Daarbij is het prettig dat bezoekers in grote getale de Nieuwe Kerk weten te vinden. De tentoonstelling over Indonesië trok volgens Van der Avert 120.000 mensen en bij Marokko waren dat er zelfs 175.000. Bij de tentoonstelling over Istanbul, die op 16 december begon, zijn tot nu toe 25.000 mensen komen kijken en worden in totaal 130.000 bezoekers verwacht. Dat is maar goed ook, want het hele project heeft de kerk twee miljoen euro gekost. De helft van dit bedrag wordt volgens Van der Avert gedekt door sponsoren, de andere helft moet door recettes worden opgebracht.

Een van de manieren om vooral jongere bezoekers te trekken is het openstellen van de kerk op donderdagavonden. Sinds twee jaar organiseert de kerk op deze avonden speciale evenementen die verband houden met de tentoonstelling die op dat moment plaatsvindt. Volgens Van der Avert is de donderdagavond een succes. Aanstaande donderdag is er een optreden van een Amsterdam-Turks muziekkoor. Naast muziekvoorstellingen vinden er ook theateruitvoeringen plaats en worden er films vertoond.

Wie na dit alles even genoeg cultuur geproefd heeft, kan rustig op adem komen in de Turkse zithoek. De gereedstaande waterpijpen zorgen dan dat je alsnog is Oosterse sferen terechtkomt.

De tentoonstelling De Stad en de Sultan duurt nog tot t/m 15 april. De Nieuwe Kerk, Dam, Amsterdam is dagelijks geopend van 10.00 tot 18.00 uur, do tot 22.00 uur. Inl: 020-6268168, www.nieuwekerk.nl