De Verenigde Staten zijn terug in Somalië

Met stilzwijgende instemming hebben de Verenigde Staten de afgelopen weken toegekeken hoe hun bondgenoot Ethiopië Somalië binnenviel. Nu zijn de Amerikanen ook zelf weer militair actief in het land.

De Amerikaanse luchtaanval werd uitgevoerd met een AC-130-toestel Foto AP ** FILE ** An AC-130 gunship is shown in this undated photo provided by the U.S. Air Force. Citing Pentagon sources, CBS reported that a gunship like the one shown, led an attack against a site at the southern tip of Somalia where several suspected members of al-Qaida were believed to have been located, Monday Jan. 8, 2007. (AP Photo/U.S. Air Force) Associated Press

Rotterdam, 9 jan. De Verenigde Staten zijn weer openlijk en met militaire middelen terug in Somalië. Maar deze keer – dertien jaar nadat ze afdropen na de vernederende dood van 18 Amerikaanse militairen in de hoofdstad Mogadishu – in het kader van hun nieuwe missie: de oorlog tegen terreur.

De luchtaanval die een Amerikaanse AC-130 gisteren uitvoerde tegen islamitische strijders in het zuiden van Somalië past binnen het Amerikaanse beleid om bestaande en potentiële terreurcellen uit te schakelen. Het besef dat een falende staat als Somalië makkelijk een broedplaats voor terroristische organisaties kan worden, is een bepalende factor in de Amerikaanse politiek sinds Al-Qaeda vanuit Afghanistan de aanvallen van 11 september 2001 beraamde.

Met tevredenheid (en op zijn minst diplomatieke steun) heeft Washington toegezien hoe het sterke leger van Ethiopië eind december in twee weken de fundamentalistische moslimmilities uit de Somalische hoofdstad Mogadishu verdreef en op de vlucht joeg. De Unie van Islamitische Rechtbanken (ICU), die de afgelopen half jaar het grootste deel van zuidelijk Somalië beheerste, was kennelijk toch niet zo machtig.

Maar voor Washington was de overwinning van bondgenoot Ethiopië en de zwakke Somalische interim-regering op de Islamitische Rechtbanken niet genoeg. Sinds 1991 heeft Somalië geen functionerende centrale regering. Al die jaren is het land een falende staat – of zoals een Amerikaanse commentator onlangs zei: niet eens een falende staat, slechts een ruimte tussen landen. De terugkeer van de president van de zwakke interim-regering in Mogadishu brengt daar voorlopig geen verandering in.

De Amerikanen hebben daarom nu twee prioriteiten in Somalië: met diplomatieke middelen werken aan de stabilisering van het land en met militaire middelen aan de uitschakeling van groepen die aan Al-Qaeda zijn verbonden. Steeds heeft de Amerikaanse regering gezegd dat Al-Qaeda-cellen gastvrijheid genoten van de Unie of er zelfs een leidende rol in speelden.

Dergelijke groepen moesten niet alleen verdreven, maar ook vernietigd worden om te voorkomen dat ze hun werk elders kunnen voortzetten. Amerikaanse oorlogsbodems patrouilleren sinds vorige week langs de kust om vluchtpogingen over zee te verhinderen. De luchtaanval van zondagnacht was de logische volgende stap. Het is het soort actie waartoe de Amerikaanse regering al lang zegt het recht te hebben. Vorig jaar januari voerde een onbemand vliegtuigje boven Pakistan een luchtaanval uit op een huis waarvan men (abusievelijk) meende dat er een hoge Al-Qaeda-figuur verbleef.

Amerikaanse verkenningsvliegtuigen hebben de afgelopen weken volgens The New York Times informatie over het oorlogsgebied doorgegeven aan de optrekkende Ethiopische troepen. Mogelijk hebben ze ook het voorwerk gedaan voor de aanval met de AC-130.

Ethiopië is voor de Amerikanen een belangrijke partner in de regio geworden. Het Ethiopische leger, met naar schatting 200.000 man een van de sterkste legers van Afrika, werd van het einde van de Tweede Wereldoorlog tot 1977 van wapens voorzien door Washington. Daarna wisselde Addis Abeba de VS in voor de Sovjet-Unie en ontving het voor miljarden dollars aan legermaterieel uit Moskou. Met dat een tikkeltje verouderde Russische materiaal is Ethiopië nu zijn buurland binnengetrokken. Maar geholpen met Amerikaanse militaire kennis.

Op de website van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken staat dat „met de hulp van de Verenigde Staten” de Ethiopische krijgsmacht van een guerrillaleger is getransformeerd tot een professionele militaire organisatie. In het trainingskamp Hurso krijgen Ethiopische soldaten allerlei soorten militaire training, sinds 2003 – het jaar dat de Amerikaanse regering Ethiopië als bondgenoot aanwees in de hun ‘oorlog tegen terreur’.

De Ethiopische premier Meles Zenawi zegt dat hij zijn leger wil terughalen uit Somalië. De vraag is echter wanneer, en wat er daarna gaat gebeuren. De snelle terugkeer van de corrupte krijgsheren toont aan dat het land snel kan terugglijden naar de anarchie die ook de afgelopen vijftien jaar in Somalië heerste.

Jendayi Frazer, de Amerikaanse onderminister voor Afrikaanse Zaken, werkt ondertussen aan de diplomatieke kant van het Amerikaanse beleid. Ze was afgelopen week op reis in de Hoorn van Afrika. Het doel van haar tournee was om de Somalische regering te stutten met een Afrikaanse troepenmacht en Amerikaanse humanitaire hulp. Op die manier zou Somalië eindelijk enige stabiliteit moeten krijgen.

De rampzalige poging van Amerikaanse troepen om een Somalische krijgsheer onder controle te krijgen is nog altijd een traumatische herinnering. De invasie eindigde ermee dat Somalische milities twee Amerikaanse gevechtshelikopters (Black Hawks) neerhaalden en 18 soldaten doodden. De televisiebeelden van een dode Amerikaanse soldaat die door de straten werd gesleept gingen de wereld over. En het drama is beschreven en verfilmd in Black Hawk Down.

De blunder van toen wilden de VS niet nog eens maken. Ook de fout die ze begin vorig jaar begingen, door in het geheim opportunistische krijgsheren te betalen om daarmee terroristen in handen te krijgen, keerde zich tegen hen. Nu ondersteunt Washington de Somalische regering in haar poging een brede achterban en aanzien onder de clans te verwerven. Aan het slot van haar rondreis zei Frazer dat ook de islamitische leiders een rol moeten spelen in „deze dialoog, in deze verzoening”.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel AC-130 staat bekend als vernietigend toestel (9 januari, pagina 5) staat dat het AC-130 gevechtsvliegtuig een Bors-kanon heeft. Bedoeld is een Bofors-kanon, van wapenproducent Bofors.

    • Juurd Eijsvoogel
    • Marieke van Twillert