Ook politici ontdekken nu voordelen van ‘de hei’

Informateur Wijffels laat de fractievoorzitters buiten Den Haag tot elkaar komen. Een primeur voor de politiek, maar in het bedrijfsleven is de ‘hei-sessie’ al heel lang in zwang.

We hebben haast, dus we nemen de tijd. Met deze op het oog paradoxale redenering nam informateur Herman Wijffels (CDA) de fractievoorzitters van de drie beoogde coalitiepartijen vorige week mee naar het Friese Beetsterzwaag. Drie dagen lang vergaderden Jan Peter Balkenende (CDA), Wouter Bos (PvdA) en André Rouvoet (ChristenUnie) op het landgoed Lauswolt over een nieuw kabinet. Er werd veel overlegd, maar ook gegeten, gedronken en informeel gepraat. Het was zelfs gezellig, zegt een betrokkene.

Wijffels zorgde voor een primeur in het over het algemeen klassiek verlopende proces van formeren. Normaal gesproken sluiten de politici zich weken, zo niet maanden op in een zaal in het gebouw van de Eerste Kamer. Deuren dicht en vergaderen, de pers wacht buiten.

De voordelen van een sessie op de hei zijn evident: even weg van de hectiek van alledag, geen mensen die je op je vingers kijken. Een andere sfeer, rust, een ander tijdsbesef, even de waan van de dag stilzetten. Directeur Niek Jan van Kesteren van werkgeversorganisatie VNO-NCW: „Ik kan me heel goed voorstellen dat ze even het Binnenhof ontvluchten. Daar is toch een permanente druk van publiciteit. De onderhandelaars hebben dan veel minder vrijheid om te handelen.”

Van Kesteren, die veel met de formateur samenwerkte toen die nog SER-voorzitter was, herkent de hand van Wijffels in de keuze voor de sessie op de hei. „Toen wij in 2001 met werkgevers, werknemers en kroonleden van de SER bezig waren een WAO-akkoord te sluiten, koos Wijffels er ook voor dat niet in het SER-gebouw te doen. Dan ben je direct verlost van de hordes journalisten voor de deur”, aldus Van Kesteren.

Fractiedagen, congressen en zelfs overleggen met de ambtelijke staf vinden al vaker op de hei plaats, maar het formeren van een nieuw kabinet gebeurde tot nu toe bijna altijd in Den Haag. Harry Starre, directeur van De Baak, het managementcentrum van VNO-NCW, vindt dat de politici pijnlijk laat zijn met het ontdekken van de voordelen van de sessie op de hei. „Het is natuurlijk niet echt nieuw, ook niet in de politiek. We hebben het Bami-akkoord gehad (toen in 1993 thuis bij toenmalig CDA-fractievoorzitter Bert de Vries een WAO-akkoord gesloten werd, red.) en het kabinet- Biesheuvel werd grotendeels in Londen geformeerd.” Dat waren informele sessies; het formele formatiecircuit werd nog nooit buiten Den Haag gehouden.

Starre onderscheidt een aantal niveaus van het ‘buitengaats vergaderen’. „Je hebt het gemaksniveau, waarbij mensen een centrale plek kiezen die voor iedereen gemakkelijk bereikbaar is. Dan heb je het niveau van het niet gestoord willen worden door dagelijkse bezigheden. De aanwezigheid van een bedrijf kan storend werken op een vergaderproces. En ten slotte heb je het essentiële niveau van de langere sessies op de hei, waarbij ook de sociale aspecten een rol gaan spelen.” Op dat laatste niveau richten de Wijffels-sessies in Lauswolt zich volgens Starre. Van Kesteren vult aan: „Je behaalt er vooral een psychologisch voordeel mee.”

Dat het de hoofdrolspelers ook goed bevallen is, blijkt uit de aankondiging van Wijffels dat er ook deze week buiten Den Haag, op een geheime locatie, vergaderd zal worden. Alle partijen zijn er blijkbaar van overtuigd dat ze daar sneller tot successen komen. Starre: „Typisch Wijffels: allemaal een trui aan in plaats van een das en een jasje, niet te ingewikkeld maken. Hij heeft gevoel voor context en sfeer.”

Een recept voor succes is het buitengaats vergaderen echter niet, waarschuwt Van Kesteren. „Het relatieve voordeel werkt maar even. Je moet niet denken dat je een probleem oplost door ergens anders te gaan vergaderen.”

De echte sleutel tot succes zit hem waarschijnlijk meer in het onderlinge vertrouwen. Niet, zoals in 2003, de spindoctors elk succesje breed laten uitmeten in de pers, maar zelfbeheersing tot het proces is afgerond. Of er dan nietszeggende persmomenten bij het poortje op het Binnenhof of op een landgoed ergens ver buiten Den Haag georganiseerd worden, maakt dan weinig uit.

    • Egbert Kalse