Kwajongen en dichtertje

In ‘De korte golf’ beschrijft Guus Middag radiomomenten die hem raken. In de laatste aflevering van deze rubriek luistert hij naar Jan Jaap van der Wal in het rommelige ‘Spijkers met Koppen’.

Het leven is altijd wat rommelig, aan het begin van de zaterdagmiddag, en er hoort van oudsher rommelige radio bij. Het is het uur van de Dikvoormekaarshow, ooit, en van Radio Bergeijk, ‘rechtstreeks vanuit Grand Café Beeks’ en, alweer jarenlang, van Spijkers met Koppen. Dat is een ‘informatief en cabaretesk liveprogramma’, met interviews, muziek, en ook ‘discussie en confrontatie’.

Daarmee is het rommelige karakter al wel aangegeven. Er zijn meer en minder serieuze gesprekken, gesproken columns, tenenkrommend cabaret waarin typetjes met van papier opgelezen zinnen ‘de actualiteit op de hak nemen’, er is iemand die bekende stemmen kan nadoen en er is live muziek. Aan het begin van elk uur roept presentator Felix Meurders dat er ‘ook in dit uur weer veel seks en drugs en rock-’n-roll’ zal volgen. Het moet een gevaarlijke en bruisende indruk maken, maar toch hoor je er zelden iemand over.

Het is inloopradio: je luistert even, gaat door met wat je aan het doen was en komt later nog eens terug. Waarom? Ik doe het alleen maar om Jan Jaap van der Wal te horen. Hij is de tweede presentator. Als hij aan het woord is, blijf ik luisteren. Hij heeft er zo te horen altijd wel zin in: als een echte journalist, uitdagend en opjuinend. Het aardige is dat hij ook altijd op enige afstand blijft: als een echte buitenstaander die licht bevreemd naar de wereld kijkt. Kwajongen en dichtertje. Je weet van tevoren niet goed welke Jan Jaap aan het woord is, en Jan Jaap weet dat zelf waarschijnlijk ook niet. Tijdens zijn gesprekken springt hij tussen beide standpunten heen en weer. Elk moment kan hij van een begripvolle ondervrager overgaan in een brutale stand-up comedian, maar je weet nooit wanneer. De kans op zo’n ontsporing maakt al zijn gesprekken bij voorbaat spannend.

Een paar studenten hebben voor een of andere studieopdracht een ludieke boks-actie opgezet. Zij mogen er aan het cafétafeltje over vertellen. Zij willen daarmee de mensen laten inzien dat iedereen vooral zijn eigen weg moet volgen. Jan Jaap valt even stil, en zegt dan: „En dat wordt gezegd door twee mensen met exact hetzelfde shirtje aan. En twee mensen daarachter ook, met exact hetzelfde shirtje aan.” En dan, zuigend: „Maar goed! Jullie laten je niet in een keurslijf drukken!” De studenten komen er daarna niet meer aan te pas.

Nog zo’n moment. Kinderboekdeskundige Wim Daniëls leest voor uit een kinderboek. Het begint met een slechte alinea, die ook nog eens een grote taalfout bevat. Het is de bedoeling dat wij dan wel begrijpen dat het zo niet moet. Maar Jan Jaap is heel ergens anders met zijn gedachten. En hij roept verontwaardigd: „Wat is het punt precies? Ik vind het nu al spannend! Ik wil weten hoe het verder gaat! Maken jullie het gesprek af, dan lees ik wel verder.”

Misschien was het toch meer dan een grap. Op zaterdag 16 december bleek hij voor het laatst presentator te zijn geweest. Dat is jammer. Maar gelukkig heet zijn opvolger Dolf Jansen. Dat is er net zo een – met wie het op de radio ook goed rommelen zal zijn, aan het begin van de zaterdagmiddag.