Een foetus zo, floep!, bij de kijkers thuis

Met de ogen van Wubby Luyendijk Wubby LUYENDIJK,journalist. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Rotterdam,31 augustus 2006 Mentzel, Vincent

De eerste aanblik stootte al af.

Een man gaat een lijk met een zaag te lijf en zegt met een zwaar Duits accent: „I want to slice it professionally.”

Nee, dit is geen vervolg op Marathon Man. Dit weekend was onze huiskamer een anatomisch theater.

Tien bracht de snijzaal zo, floep!, bij de kijkers thuis. De zender vertoonde het Channel4-vierluik Anatomie voor beginners uit 2005. Met de Duitse anatoom Günther von Hagens in de rol van Nicolaes Tulp. Hij droeg tijdens het snijden eenzelfde zwarte hoed. Alleen keek de Duitser de camera in alsof hij hoogstpersoonlijk het achtste wereldwonder had doorkliefd.

Vooraf beloofde Von Hagens „een nooit eerder vertoonde reis door het menselijk lichaam”. Om de anatomie te democratiseren. Want die kennis verschaft „nuttige inzichten” en maakt televisiekijkers „een stuk gezonder”.

Zou het heus?

Dit was wel de omstreden anatoom die krap dertig jaar geleden een ‘plastinatiemethode’ had ontwikkeld om (delen van) het menselijk lichaam te conserveren. Hij reisde met exposities de wereld rond zodat het publiek zich kon vergapen aan zijn ‘sculpturen’. Intussen had hij in China, schreef Der Spiegel, lijken van ter dood veroordeelden gekocht om ze voor veel geld door te verkopen als studiemateriaal. En dit najaar nam hij het op voor Duitse soldaten die zich in Afghanistan hadden laten fotograferen met een schedel.

Op de tv ontrafelde Der Günther de geheimen van het zenuwstelsel, de ademhaling en bloedcirculatie, de spijsvertering en de voortplanting. En dat leverde bijzondere beelden op, die dankzij de uitleg van de Britse co-presentator ook educatieve waarde hadden. Ze waren voor de verandering eens niet aangezet met muziek en applaus. Integendeel, het publiek keek muisstil toe hoe professionals op de lijven van naaktmodellen de organen en spieren tekenden die de anatoom blootlegde in de stoffelijk overschotten.

Maar de Duitser maakte er een spektakelshow van. Hij diepte zenuwen op en trok een dunne darm tevoorschijn, „vijf, zes, nee zeven meter lang”. Hij bracht „een long tot leven”, terwijl achter hem aan een vleeshaak een gevild lichaam bungelde. En hij sneed met een vleeswarenmachine hersenen in plakjes die hij even later presenteerde alsof het om een gevulde rollade ging. Met de prangende vraag: „Vindt u dit ook niet van een verpletterende schoonheid?”

Nee. Wij waren vooral gefascineerd door de woordkeus van de presentatoren. Termen als ‘pneumothorax’ en ‘epiglottus’ zijn ingeburgerde begrippen, waar Nederlanders die nog vertalen met klaplong en strotklepje. Zou dat komen doordat de medische programma’s in Groot-Brittannië al een generatie verder zijn?

Der Günther was aanbeland bij de voortplanting. Hij legde een baarmoeder op de snijtafel en zei: „Ik wil de foetus niet raken.”

Een foetus?

Niks leerzaam en gezonder leven! Dit was sensatie, macabere commercie! Hier versneed een Duitser een zwangere vrouw met een ongeboren baby in haar buik!

Aan één ding konden wij nog maar denken. Waaraan waren ze gestorven? Een auto-ongeluk? Of toch zelfmoord? En waarom wilden ze in ’s hemelsnaam op deze manier op tv vereeuwigd worden?

Opeens wisten we waarom we de beelden zo ongemakkelijk vonden. Weinig is beklemmender dan naar een ontzield lichaam kijken zonder identiteit en menselijkheid.

Gelukkig bekeken slechts 204.000 mensen deze misplaatste sensatietelevisie. Tien, voorheen Talpa, had opnieuw misgegokt.

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen

    • Wubby Luyendijk