Vakantie en arbeidstijdverkorting voor de een is de wachtlijst voor de ander

Rond de jaarwisseling ontstaat een arbeidersparadijs met roesdagen na de feesttijd, ontdekt Maarten Huygen.

Van vakantie moet je niet teveel hebben. Maar toen ik na die volle feestdagen dinsdagmorgen om kwart over zeven opgelucht naar mijn werk ging, trof ik bijna niemand op straat. De stoplichten versprongen stil boven het natte asfalt. Ook treinen bleven half bezet, zeker die naar regeringsstad Den Haag. De gebruikelijke dooie anderhalve week rond Kerst en Nieuwjaar werd door velen voortgezet.

Het arbeidersparadijs is bereikt. Niet alleen werk maar ook feesttijd moet kennelijk worden gecompenseerd met extra roesdagen. Als de feestdagen niet in het weekeinde vallen, kunnen ze niet van de vakantie en arbeidstijdverkorting worden afgetrokken dus werden arbeidsvrije dagen opgenomen in de eerste week van januari. Veel bedrijven en overheidsdiensten doen dat collectief om te voorkomen dat er een zogenoemd stuwmeer van vrije dagen groeit. Vanaf eind december tot ver in deze week waren veel mensen niet bereikbaar. En wie niemand kan bereiken, stopt zelf ook noodgedwongen. Zo ontstaat de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van vrije tijd, een cascade van far niente.

Collectief vrij is lastig voor mensen die wél werk moeten verzetten. Ik heb er een paar gevonden in Emmeloord. Op het beregende industrieterrein De Munt stonden wat geparkeerde auto’s. Sommige bedrijven werkten in lichte bezetting of waren helemaal dicht. Maar Evert Jan Evers (32), eigenaar van het aanhangwagenbedrijf Wagenbouw Bolle, moest afgelopen weken orders afmaken van klanten die wachten. Bij pech treft hij dan leveranciers die gesloten zijn. „Een kleine ondernemer die service moet verlenen, heeft dan een probleem”, zegt hij. Een betonpompvrachtwagen van 1,2 miljoen euro met bemanning die stilstaat door een mankement aan de aanhangwagen kost op een dag al snel duizenden euro’s. Als bouwvakkers na hun roesdagen aan de slag gaan, moet alles feilloos functioneren. Maar bij noodreparaties na de Kerst kan Evers geen onderdelen krijgen, zodat het niet af komt. Hij moet dan lang bellen, voor hij het alsnog ergens vindt. Gelukkig heeft hij de privénummers van de directeuren van veel leveranciers. Dat kan alleen bij kleine bedrijven. Grote zijn altijd gesloten. En als een bedrijf open is, heeft de deskundige persoon vaak vrij. Laatst was een wiel van een oplegger kapot. Een vrachtwagen moest toen de oplegger in Leeuwarden halen en een ander moest naar Valkenswaard voor de nieuwe onderdelen. „Stel je voor dat dit gebeurt tussen Kerst en Nieuwjaar. Dan los je het niet op”, zegt Evers.

In Duitsland hebben ze nog langere vakanties. Dit soort verstoppingen maakt dat een weg wekenlang blijft opengebroken zonder dat er aan wordt gewerkt. Dat kost veel extra tijd en geld. Ergens in de volgorde van werkzaamheden zit een vakantiekink die alles ophoudt.

Veel overheidskantoren gaan helemaal dicht tussen Kerst en Nieuwjaar. Ambtenaren hebben domweg te veel vrij. Sinds de invoering van de 36-urige werkweek werken velen zogenaamd 40 uur per week, zodat er elke week vier uur vakantie bij komt met een verdubbeling van het aantal jaarlijkse vakantiedagen. Er is weinig controle op. Ambtenaren kunnen zo bijna tweeënhalve maand per jaar vrij nemen. Het is een last voor degenen die niet behoren tot de vrijetijdsklasse. Een advocaat die 24 uur per dag beschikbaar moet zijn, wacht maanden op een vonnis omdat de betrokken rechters hun vrije dagen verwerken. Wie begin december voor een spoedeisende zaak een kort geding aanvraagt, moet wachten tot na Nieuwjaar, want rond de Kerst is iedereen weg, weet mr. Els Unger, deken van de Nederlandse Orde van Advocaten. Met die werkdruk bij de rechterlijke macht valt het dus mee. Advocaten die zijn overgestapt, kunnen erover meepraten.

Tel daarbij op de arbeidsduurverkorting, de deeltijd en de zogenoemde ‘oudelullendagen’ voor 55-plussers en er ontstaan zeeën aan vrije tijd. Patiënten worden niet behandeld, terwijl operatiekamers leeg staan omdat de verantwoordelijke specialisten maximaal vier dagen in de week werken. De vakantie van de een is de wachtlijst van de ander. Nu de economie aantrekt, wordt dat erger. Juist in de dagen dat de mensen meer gelegenheid hebben om de krant te lezen, kunnen wij als journalisten minder mensen bereiken om het nieuws voor een krant te vergaren. Of het zou moeten gaan over vakantieverdriet wegens uitblijvende sneeuw.

Het arbeidsethos is veranderd in een vrijetijdsethos. De meeste Nederlanders horen nu tot de exclusieve vrijetijdsklasse. Lange vakanties zijn naast auto’s, caravans, boten vruchten van de welvaart. Aan de bestijging van de Kilimanjaro en de tocht naar de Noordkaap ontlenen mensen meer status dan aan hun werk als accountant, verkoper of chemisch analist. Toen de werkloosheid groeide in de jaren tachtig werd een baan een soort militaire dienst waar je je voor kon laten afkeuren. Uitkeringen werden gemakkelijk verkregen. Je kon je als vrijwilliger inzetten of goedkoop gaan reizen. Het schaarse werk moest worden gedeeld. Veel cao’s lieten de ouderen bij wijze van zelfopoffering bijna een maand extra vakantie nemen om plaats te maken voor werkloze jongeren. Daarmee deden ouderen zichzelf de das om. Wie wil nog iemand in dienst die het hoogste loon krijgt waarmee hij het minste uren maakt van iedereen? Zo efficiënt kunnen ouderen nooit zijn. Een ‘actieve’ 50-plusser is iemand die wandelt, fietst of zeilt, niet iemand die naar zijn werk gaat. Begrijpelijk dat werkgevers ouderen willen demoveren. Wie investeert nog in iemand die zo weinig mag doen? Ik vrees de ouderdom.

Wagenbouwer Evers komt uit het gereformeerde deel van de Veluwe. Hij heeft niets tegen vakantie maar vindt dat de mens leeft om te werken en niet andersom. We liepen door zijn productiehal langs een aanhangwagen met een kraan en een doodgraverswagen met aluminium panelen die de kuil open moeten houden. Hij toont een kleine hijskraan die op een wagen moet worden gemonteerd. Hij heeft vier werknemers en zijn bedrijf groeit snel. Hij heeft de calvinistische mentaliteit die Noord-Europa welvarend heeft gemaakt.

En welvarend moet houden.

    • Maarten Huygen