Springlevende tirannie

‘De tiran lijkt op sneeuw en de getiranniseerde op een berg. Sneeuw is weg en de berg blijft overeind.’ Dit hing een paar dagen na de overwinning van de Iraanse revolutie (februari 1979) op het portaal van het Saad-Abad Paleis van Mohammad Reza Pahlavi, de sjah van Perzië. De vorst was weg en de lente brak aan. De tiran was verdreven naar Amerika. Het lied van revolutie, ooit geschreven door een later ter dood gebrachte dichter, werd door linkse kinderen gecomponeerd. Toen was de wereld zo mooi. Zonder drank waren we dronken en we zongen:

Het weer is plezierig

De bloem komt tot leven

De zwaluw van terugkeer zingt het lied der hoop

Het bloed kookt in de aderen van alle planten

De gelukkige lente

komt veelvoudig terug

Aan je verwanten, vrienden en kennissen,

aan razende mannen die met hun pen strijden,

om de getuigenissen van pijn aan de wereld te tonen.

De gelukkige lente

komt veelvoudig terug

De oorspronkelijk links-liberale revolutie droeg, onzichtbaar, een monster met zich mee: de islamitische staat. De links-liberalen brachten de revolutie voort, maar de radicale moslims zouden de revolutie zich later toe-eigenen. Zij brachten de wetten van de revolutie ten uitvoer – de eigen kinderen werden verslonden. De romantische dagen eindigden in een bloedbad.

De verwijdering van een tiran leidt niet automatisch tot het einde van de tirannie want deze is niet gebaseerd op slechts één persoon. Een cultuur brengt de tirannie voort. Kijk naar Chili, waar Pinochet met ijzeren vuisten regeerde. Nu blijkt dat een deel van de samenleving achter hem stond. Waarom? Voldeed Pinochet misschien aan de machocultuur van Latijns-Amerika, aan de dorst van sommige katholieken naar een heerschappij van één man, of aan de romantiek van de linkse tegenbeweging die nog steeds het verlangen koesterde naar tirannie om in naam van de verschoppelingen de mensheid te verlossen? Wie tirannie wil bestrijden moet zich niet alleen richten op de tiran, maar ook op haar religie en cultuur.

De tiran van Irak, het buurland van Iran, is ook letterlijk ten val gebracht. Saddam Hussein was niet te vergelijken met de sjah van Perzië. Saddam heeft honderdduizenden mensen om het leven gebracht. Bovendien pleegde hij genocide. Hij gebruikte tot tweemaal toe gifgas tegen zijn vijanden. Ook ontketende hij twee aanvalsoorlogen tegen de buurlanden. En hij is niet te vergelijken met Pinochet. De Chileense dictator heeft nooit honderdduizenden mensen gedood, of genocide gepleegd. Hij heeft evenmin buurlanden aangevallen. Saddam was een totalitaire tiran die alleen te vergelijken is met zijn Europese voorgangers.

Voor een totalitaire tiran bestaat geen straf. Hij kon niet worden berecht door het Internationale Strafhof. Irak heeft dat verdrag terzake nooit getekend. Ook een ad-hoctribunaal dat alleen in het Westen permanent onderdak kon vinden, heeft in de ogen van de Arabieren geen legitimatie. Dus bleven Irak en het Iraakse volk over. Voor wat in het Midden-Oosten gebruikelijk is, heeft Saddam een buitengewoon eerlijk proces gehad. Was dat een showproces? Ja, alle processen tegen dergelijke tirannen zijn uiteindelijk showprocessen. Waar kon men een onafhankelijke en onpartijdige rechter vinden, die ervan uit zou gaan dat Saddam of Milosevic (de inmiddels overleden ex-dictator van Joegoslavië) onschuldig zijn tenzij hun schuld wordt bewezen? Alleen al de gedachte aan onschuld is hier een teken van ziekelijke stoornis. Is het wijs een tiran om het leven te brengen? Dat is afhankelijk van de omstandigheden.

Kunnen we dan nog tegen de doodstraf zijn? Absoluut. Het gaat hier om een oorlogssituatie en niet om het gewone recht. Een politieke leider die op grote schaal misdaden tegen de menselijkheid, genocide of oorlogsmisdrijven pleegt, verspeelt het recht op leven. Saddam verkeerde in oorlog met zijn volk en de internationale rechtsorde. Het was zelfs volstrekt legitiem indien het de oppositie was gelukt hem te doden. Om te mogen leven, is in het geval van Saddam of Hitler geen recht maar een gunst.

Saddam is niet door de Irakezen ten val gebracht. Maar de Iraakse radicale moslims willen, evenals in Iran, de Iraakse revolutie die door de Amerikanen is ontketend, de baas worden. De executie van Saddam werd geleid door de aanhangers van Moqtada Sadr, een extremistische leider van een gewelddadige militie. Ook heeft hij een aantal jaren geleden gevochten tegen de Amerikanen. Sadr wordt door de radicale vleugels van het Iraanse regime ondersteund. In Nadjaf en Basra had hij al zijn eigen illegale shariarechtbanken opgericht. Uiteraard is Sadr niet de enige vertegenwoordiger van de politieke islam. Wel is hij de meest spraakmakende militieleider. Met hem zou in ieder geval geen gelukkige lente aanbreken in Irak. De Irakezen hebben de tiran, maar niet de tirannie ter dood gebracht. Welke elementen uit de Arabische en islamitische cultuur boden Saddam Hussein de kans om al die misdrijven te plegen? Welke rol speelde het pan-arabisme en het pan-islamisme bij het mobiliseren van massa? Welke rol speelde antisemitisme als afleidingsmanoeuvre (anti-Israël) bij het instandhouden van tirannen? Helaas hebben ze het weer over shi’ieten, sunnietten, Perzen, Arabieren en joden.

En dan nog het offerfeest. De eer van (de Arabische tv-zender) Al-Jazeera is aangetast omdat Saddam op het offerfeest ter dood is gebracht, terwijl diezelfde Saddam tijdens de feestdagen, en tijdens maanden waarin geen oorlogshandelingen mogen worden verricht, oorlog voerde, gifgas gebruikte, en shi’iet, sunniet, Koerd, communist, liberaal – kortom ieder die hem niet zinde liet executeren. De tiran is dood, maar de tirannie is springlevend.

    • Afshin Ellian