Sibiu in Roemenië is cultuurhoofdstad Europa

Tijn Sadée bezoekt de parel van Transsylvanië, de Roemeense stad Sibiu, sinds 1 januari cultuur-hoofdstad van Europa, nu Roemenië nieuw EU-lid is

Wie naar goed gebruik op de kronkelweg omhoog voldoende brandewijn tot zich neemt wordt vanzelf bijgelovig. Volgens de berggids, altijd een fles op zak, staat het onomstotelijk vast. „Daar!” wijst hij naar het roerloze water in het Balea-meer. „Op de bodem houden ze zich schuil.”

Volgens de legende leven er draken in het meer in de Roemeense Fagaras-bergen. Hoe men aan die wijsheid komt? Vraag het aan de schaapsherders uit Marginimea Sibiului. Die weten alles. Van top tot teen gehuld in lange vilten jassen – gewapend met een mysterieuze glimlach rond een mond vol rotte tanden – trekken de schaapsherders met hun kuddes langs de berghellingen. Ze kunnen zo op het omslag van A land untouched by modern dentistry, de populaire satirische reisgids over een land dat niet bestaat.

Maar de Fagaras-bergen, de donkere wouden, en de herders, wolven en beren die er rondstruinen – die bestaan wel degelijk.

Transsylvanische bekken

„Wegwezen”, zegt de gids als de avond valt. „Onweer in de lucht.”

Over de hoge pass in het bergmassief, dat de grens vormt tussen de Roemeense landstreken Walachije en Transsylvanië, haasten we ons naar beneden, langs dezelfde paden die de Turken eeuwen geleden volgden op weg naar het vruchtbare Transsylvanische bekken. Want daar, waar sinds de twaalfde eeuw Hongaren en Duitsers een stedelijke cultuur hadden opgebouwd, viel toen al veel te halen.

Zó ongeveer moeten de Turken het destijds vanaf de bergflanken hebben gezien: een middeleeuwse vestingsstad met uitkijktorens, kathedralen en wijdse pleinen. Met een arrogant koopmansvolk, in mondaine kledij, dat zich ijdel voortbewoog door een ingenieus stelsel van houten bruggen, tunnels en stenen trappen. Daar lag, in het dal langs de rivier de Alt, een stad die zelfs de onbevreesde Turken ontzag inboezemde.

„Hermannsdorf heette het toen nog”, zegt burgemeester Klaus Johannis van het huidige Sibiu-Hermannstadt. In zijn werkkamer op het stadhuis gebruikt hij de dubbele, Roemeens-Duitse benaming. Door het geopende venster achter hem dringt het irritante geluid door van boor- en heimachines. Overal rond de historische pleinen staan gevels in de verf en worden straten schoongeveegd. Want de Roemeense stad Sibiu (180.000 inwoners), in de landstreek Transsylvanië, is per 1 januari aanstaande cultuurhoofdstad van Europa, samen met partnerstad Luxemburg. Het valt samen met de datum van EU-toetreding van Roemenië (en Bulgarije).

De stad grijpt de gelegenheid aan om de deur naar Roemenië open te zetten. „Sibiu is een soort klein Europa”, zegt Cristian Radu, programmeur van het culturele programma van ‘Sibiu 2007’. „Er woonden en wonen hier Roemenen, Hongaren en Duitsers. Er is een Joodse en een Roma-zigeunergemeenschap. Sibiu is een multiculturele stad die zijn Europese come back maakt.”

duitse kolonisten

In de twaalfde eeuw kwamen op uitnodiging van Hongaarse koningen, die toen heersten in Transsylvanië, Duitse kolonisten naar de regio – deels om te helpen bij het bewaken van de buitengrens van het Hongaarse rijk en deels om hun reputatie als superieure vakwerklieden te benutten. Er verrezen dorpen en steden, geheel gebouwd in Duitse stijl. Hermannstadt – het latere Sibiu – groeide uit tot een machtig cultuur- en handelscentrum, de parel van Transsylvanië. In 1432, na de eerste Turkse inval, werd de stad door paus Eugenius IV omgedoopt tot bastion van het christendom.

In de eeuwen die volgden bleven de Duitsers, de zogenoemde ‘Saksen’, er dominant, ondanks de overheersing door de Habsburgers sinds de achttiende eeuw. Sibiu vaarde er wel bij: het was de tweede Europese stad, na Wenen, waar elektrische trams in het straatbeeld verschenen.

Maar het verval zette in toen Transsylvanië na de Eerste Wereldoorlog van Hongarije werd afgepakt en bij Roemenië werd gevoegd. In 1940 werd Hongarije er weer de baas, maar dat duurde kort. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de regio opnieuw in Roemeense handen. Veel Saksen hadden als zogeheten ‘Volksduitsers’ dienst genomen in Hitlers leger. De meesten keerden niet terug. En in het Roemenië van dictator Ceausescu werd het de Saksen nog moeilijker gemaakt. Velen vertrokken – Ceausescu maakte met de Duitse regering een uitkoopovereenkomst: voor iedere Saks die zijn koffers pakte, betaalde Duitsland aan Roemenië een flink bedrag.

ommuurde burchtstad

Van de 800.000 Saksen die rond 1910 nog in de regio leefden zijn er nu enkele tienduizenden over. In Sibiu leven er nog 2000. En één ervan is Klaus Johannis, de populaire burgemeester die zijn stad als geen ander weet te verkopen. Dankzij zijn – vooral Duitse – netwerken bloeit Sibiu economisch op. De Duitse Entwicklungsbank steekt miljoenen in de restauratie van historische panden die worden gekarakteriseerd door de ovale dakkapellen, de ‘ogen van Sibiu’.

De ommuurde burchtstad is een mysterieus labyrint van steegjes die de drie pleinen – de Piata Mare (Grote Plein), Piata Mica (Kleine plein) en de Piata Huet – met elkaar verbinden. In kelderkroegen wordt gemusiceerd, in een oud herenhuis worden filmopnames gemaakt en op de stoep, voor het Brukenthal-paleis, delen studenten een laatste fles wijn. Later op de avond zetten ze koers, langs de barokke huizen en de orthodoxe kerk, naar het eind-negentiende eeuwse fabrieksterrein waar nu dansclub Liquid is gevestigd.

„Er staan tien nieuwe hotels in de steigers”, zegt ‘Sibiu 2007’-programmeur Radu. „We zetten Sibiu weer op de Europese kaart, als een stad vol jonge, dynamische mensen.”

Rond middernacht krijgt onze berggids alsnog gelijk. Het onweer, dat vanaf de besneeuwde bergtoppen naar de stad is gedreven, barst in alle hevigheid los. Iedereen vlucht de café’s in, op dat ene verliefde stelletje na. Op de Leugenaarsbrug houden ze elkaar vast. Wie op de brug een leugen vertelt, zo gaat het verhaal, stort met brug en al naar beneden.

Maar de volgende ochtend, als het weer is opgeklaard, hangt de brug er nog.

Voor meer info over het Sibiu 2007-programma: www.sibiu2007.roReizen: vliegen op Boekarest; vandaar trein, bus (reken op 4 uur extra) naar SibiuOvernachten: online boeken hotels, via google: hotels + sibiuBelangrijkste museum in Sibiu is het Brukenthal, eind achttiende eeuw gesticht door de vanuit Wenen gedelegeerde gouverneur Samuel von Brukenthal. Hij bracht zijn persoonlijke verzameling schilderijen van Vlaamse, Hollandse, Franse en Spaanse meesters over naar Sibiu.Op www.mountainguide.ro: info over ski, snowboarden, trekking in de Fagaras-bergen
    • Tijn Sadée