De Indonesische moslima wil niet sexy, maar wel elegant over straat

De Ritz Carlton is in Jakarta niet anders dan elders in de wereld: een modieus hotel waarin top-interieurontwerpers van de wereld zich mochten uitleven om de gasten op superlatieven te trakteren: postmoderne kroonluchters en trompe-l’oeils van het speels-mediterrane soort.

En daar zit dan zomaar achter een grote vleugel in een van de restaurants Samira – een jonge vrouw, met achter haar een rek met de mooiste wijnen. Ze speelt moderne, gemakkelijke jazz. En ze zorgt ondertussen voor een maximaal vervreemdingseffect, want ze zit daar in een lange zachtrode jurk, lange mouwen en eenzelfde kleur strakke hoofddoek. Een jonge, breeduit lachende moslima die de toetsen virtuoos beroert te midden van gasten met wijn en carpaccio.

In het overwegend islamitische Indonesië is de hoofddoek onmiskenbaar in opmars. Maar het is geen land van boerka’s of nikabs – gesluierde gezichten zijn een zeldzaamheid en veel vrouwen zoeken via de mode een eigen uitweg uit het dilemma van vermeende islamitische achterlijkheid en vermeende westerse decadentie. Overal verrijzen winkeltjes met moderne hoofddoeken, van dure zijde, met kleine edelsteentjes bezet, in alle mogelijke kleuren – de een passend bij een feestgewaad, de ander sportief boven een spijkerbroek.

Zila (34) heeft zo’n winkeltje. Etnic Moslim Boutique Zila heet het, gelegen op een druk kruispunt in het zuiden van Jakarta. Ze is vier maanden geleden zelf overgestapt op de jilbah – de hoofddoek. Het is een besluit waar ze geen andere verklaring voor heeft dan dat het „uit het hart komt”. Maar sindsdien ontwerpt ze vrouwenkleding die traditioneel Indonesische stoffen en ontwerpen combineert met islamitische regels. Ze gebruikt batikstoffen en opengewerkt kant waar armen en schouders nog vaag doorheen schijnen. Zila: „Het hoeft niet preuts te zijn, als het maar duidelijk is dat je in zo’n jurk rekening houdt met je geloof.”

In het Centrum voor Mode was onlangs een modeshow voor islamitische dameskleding. Vlotte beat en ritmisch knipperende belichting begeleidden jonge mannequins met hun jurken, broeken en hoofddoeken die de catwalk met hoge hakken op en neer liepen. Jeny Tjahyawati was een van de ontwerpsters: „Vrouwen dragen moslimmode meer en meer wanneer ze uitgaan. Het zit gemakkelijk, want het is ruim gesneden en het houdt mannen op afstand als je ’s avonds alleen op straat loopt.” Sexy mag het niet staan, maar ondertussen moet het zo elegant mogelijk zijn. Daar ligt volgens haar de artistieke uitdaging.

En het hoofd is altijd bedekt. „Dat symboliseert de bedekking van alle verboden lichaamsdelen, vrouwen zijn waardevol en hoe waardevoller ze zijn, des te meer ze beschermd worden.”

De hoofddoek zelf is ondanks de opmars geen gemeengoed. In sommige steden in Sumatra bepaalt die inmiddels het straatbeeld en in Atjeh is het dragen ervan zelfs verplicht voor moslims, maar in Javaanse steden als Jakarta of Yogyakarta zijn hoofddoeken in de minderheid – ook al is de islam de overheersende religie.

Het zijn voornamelijk vrouwen die de islamitische mode ontwerpen. Die voelen dat volgens Jeny beter aan. Elegantie is het grootste verschil met de strenge regels in sommige landen en streken in het Midden-Oosten. Vormeloze chadors en grote boerka’s doen een vrouw tekort, vinden ze hier, al moet iedereen het natuurlijk zelf weten.

Recentelijk schaarde de grootste moslimorganisaties van het land zich achter een initiatief om eigen islamitische Miss Indonesië-verkiezingen te houden. „Het gaat ons om wat een vrouw voor zedelijke en geestelijke kwaliteiten heeft”, zo meldde voorzitter Din Syamsuddin van Muhammadiyah, een organisatie met zeker 35 miljoen leden. Al was de voorzitter realistisch genoeg in de islamitische variant het „traditionele attribuut van de schoonheid” niet onvermeld te laten. De missverkiezingen – zowel de gewone als de islamitische – zullen gelijktijdig aankomende februari worden gehouden.

Het is een poging de telkens oplaaiende emoties tussen moslims en niet-moslims bij missverkiezingen op een andere manier het hoofd te bieden. Een radicale moslimgroepering had het de Miss Indonesië van vorig jaar knap lastig gemaakt nadat ze in badpak op het podium was verschenen en later had geweigerd dat voortaan te laten.

Ook bij de Miss Islam-verkiezing zullen de kandidaten eigentijdse islamitische mode dragen. Populaire vrouwenbladen als Nur nemen er alvast een voorschot op, met veel bonte kleuren, nogal wat zachtrood. Modern maar toch anders, modern en toch decent – dat zijn de uitgangspunten die als een rode draad door islamitische modebladen, boetieks en missverkiezingen lopen.

Pianiste Samira lijkt goed te hebben opgelet – in de Ritz Carlton kan ze er in elk geval mee voor de dag komen.