2 DE ARABISCHE WERELD: VOOR SAOEDISCHE VROUWEN GAAT DE WERELD OPEN

Ook de Arabische wereld wordt door bloggers overspoeld. Veel regimes reageren erop zoals op elke uitdaging: ze verklaren de oorlog. Vier Arabische regimes zijn intussen door de onafhankelijke internationale organisatie Verslaggevers zonder Grenzen tot 'internet-vijanden' bestempeld (op een lijst van in totaal 13 landen): Egypte, Saoedi-Arabië, Syrië en Tunesië.

Elk land hanteert zo zijn eigen strijdwijze tegen onwelgevallige bloggers. Hoewel Egypte volgens Verslaggevers zonder Grenzen enkele websites van de fundamentalistische Moslimbroederschap blokkeert, worden bloggers relatief vaker opgepakt en soms wel een paar maanden vastgehouden. De Saoedische standaardmethode is het internet filteren en websites blokkeren - meer dan 45.000, volgens de Engels- talige Saoedische krant Arab News. Maar het doel is in de hele Arabische wereld hetzelfde: na de oude media nu ook de nieuwe in de klem krijgen en houden.

Het gros van de bloggers kan zijn gang gaan: zij overstijgen het niveau van de gewone dagboekschrijver niet. Het mikpunt van de autoriteiten zijn in het algemeen producenten van pornografie/erotica en oppositie-activisten. Maar zolang geen cyber-massavernietigingswapens tegen hen worden ingezet zijn de bloggers aan de winnende hand. En het weblog is een geweldige uitvinding voor de activist. Hij kan er al zijn kritiek op zijn regime kwijt, medeactivisten voor de strijd mobiliseren en in één moeite door de wereld informeren. Veel effectiever dan de gestencilde blaadjes waarmee men het tot nu toe moest doen.

Zo lanceerde blogger The Arabist (www.arabist.net van de Egyptische journalist Hossam al-Hamalawy) meteen de webcampagne Free Kareem (www.freekareem.com) toen hij hoorde dat zijn collega Abdul Karim Nabil Sulaiman uit Alexandrië in november opnieuw was opgepakt op beschuldiging van onder andere belediging van de president en het aanzetten tot haat tegen moslims. 'We zullen de 'Bevrijd Abdul Karim campagne' opnieuw moeten starten', verzuchtte even eerder al The Big Pharao (www.bigpharaoh.com, die om veiligheids- reden anoniem wil blijven).

Abdul Karim (22) is een rechtenstudent in Alexandrië die in zijn weblog (www.karam903.blogspot.com) actie voert voor politieke hervorming en vrouwenrechten. Hij werd een jaar eerder al gearresteerd nadat hij in zijn weblog had geschreven over de betrokkenheid van moslimfundamentalisten bij aanvallen op koptische kerken in Alexandrië. 'Er worden details over Abdul Karims zaak bekend waardoor ik wil kotsen', meldt The Arabist. 'Volgens [de mensenrechtenorganisatie] hr-info werd Karim verwijderd van de Al-Azhar Universiteit, de zogenaamde meest prestigieuze sunnitische instelling in de wereld [bla bla bla), wegens zijn 'seculiere ideeën'. En alsof dat nog niet erg genoeg is, heeft de universiteit zelf hem bij de autoriteiten aangegeven. De religieuze academici zijn in politie-informanten veranderd, zo lijkt het.' Dat is de toon in de Egyptische weblogwereld.

Kinderschoenen

Het Egyptische blogwezen staat nog in de kinderschoenen in vergelijking met Saoedi-Arabië. Maar de overheids-filters en -blokkades weerhouden de Saoediërs er niet van om hun ontboezemingen op internet te zetten: het aantal bloggers is vorig jaar van honderden tot volgens sommige schattingen wel 2.000 gegroeid, van wie ongeveer de helft vrouwen.

Dat laatste is geen wonder. In het ultrafundamentalistische koninkrijk worden vrouwen zoveel mogelijk apart gehouden. Ze moeten naar gescheiden meisjesscholen en vrouwen-universiteiten. Ze mogen niet reizen zonder een mannelijke chaperonne of een bedrijf beginnen zonder toestemming van hun voogd. Ze mogen niet autorijden of bij Starbucks een cappuccino drinken. Of een internetcafé in. Maar een weblog beginnen kunnen ze wel zelf, en dat doen ze ook.

Relatief vaak maken ze van de anonimiteit gebruik voor openhartige uitwijdingen over hun liefdesleven. Dat heeft natuurlijk te maken met de religieuze taboes in hun land en het wakend oog van de religieuze politie. Maar blogsters als Saudi Eve en Mystique moesten hun erotische fantasieën met een blokkade bekopen. Ook Farahs Sowaleef, die haar blog aanprees als 'het alledaagse gekakel van een uitgeputte, onderdrukte, en verveelde Saoedische chick', is verdwenen.

Van de politieke bloggers in Saoedi-Arabië is Fouad al-Farhan een van de belangrijkste. In een vraaggesprek met Global Voices, een internetproject van de Harvard Universiteit, zei hij dat de geringe vrijheid van meningsuiting in zijn land hem ertoe had gebracht zijn weblog (www.smartinfo.com.sa/fouad, Arabischtalig) te starten. 'De televisiestations zijn volledig in handen van de regering. De kranten worden zwaar gecensureerd en sommige hoofdredacteuren hebben die baan al meer dan 30 jaar. Daarom zijn onze media vervelend en primitief.' Door te bloggen, denkt hij, kunnen jonge Saoediërs de regering hun stem laten horen en de wereld informeren dat ze dezelfde menselijke waarden en ambities delen.

Een medestander van Farhan is Ahmad al-Omran, die in het Engels blogt als Saudi Jeans (www.saudijeans.blogspot.com). Samen met Farhan was hij eind vorig jaar druk bezig gelijkgestemde bloggers te verzamelen in een groep genaamd de Koninkrijk Saoedi-Arabië Bloggers, open voor mannelijke en vrouwelijke webloggers. 'We ontberen het concept 'collectieve actie' in ons land', schrijft Omran op Saudi Jeans, 'maar ik hoop dat blogging daarin verandering helpt brengen. Het sociaal netwerken-aspect van bloggen kan een grote rol spelen bij het creëren van erkenning van zo'n concept, door middel van groepen bloggers die samenwerken in wat 'online activisme' kan worden genoemd.'

De groep van Farhan en Omran is ook het liberale antwoord op een conservatieve groep, de Officiële Gemeenschap van Saoedi-Arabische Bloggers, ocsab. Die werd begin vorig jaar gevormd door Mohammed al-Mossaed die onder de naam Green Tea (www.g-tea.com, Arabisch) op het web actief is. Blogs die bij ocsab willen horen mogen op geen enkele manier de islam beledigen, en niet oproepen tot liberalisme en secularisme (in conservatieve kringen codewoorden voor anti-islamitische, westerse zedeloosheid). 'Wel, ik denk niet dat liberaal-zijn in strijd is met moslim-zijn', schrijft Omran in zijn blog Saudi Jeans. 'Ik ben een liberaal en ik ben er verdomd trots op. Tegelijkertijd ben ik een toegewijd moslim, en ik voel geen tegenstrijdigheden tussen de twee.'

Maar, zo merkt de Saoedi-Arabische blogger Rasheed Abou-Al-Samh in Jeddah op in Rasheed's World (www.rasheedsworld.blogspot.com), Farhan en Omran en hun vrienden zijn het ook nog niet eens wat er in hun reglement moet staan. Moet er een verbod komen op kritiek op religies? Wat te doen met seksueel getinte blogs? 'Ik hoop maar dat ze in staat zullen zijn hun lidmaatschap open te houden voor het grootst mogelijke aantal mensen.'

Carolien Roelants is redacteur Midden-Oosten van NRC Handelsblad.