Verwondingen op bumperhoogte

Veertiende aflevering van een serie over het leven van bekende en onbekende bomen in Nederland.

„Als er geen bomen stonden werd er misschien nog harder gereden.” Foto Sake Elzinga Nederland - Kessel - ( Limburg ) - 23-12-2006 Verwonde eik langs de Napoleonsbaan. De eik waar de 18 jarige Dennie verongelukte. Illustratie bij verhaal Koos van Zomeren ' Verwondingen op bumperhoogte' Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Vanuit het noorden is de Napoleonsbaan een onmisbare schakel tussen de A73 (tot Blerick) en de A2 (naar Maastricht). Eigenlijk gaat hij zelf recht op Maastricht aan, maar dan over Belgisch grondgebied. Daaruit kun je opmaken dat het tracé is ontworpen toen beide Limburgen nog één waren.

De weg stond bekend als bijzonder druk en gevaarlijk. Er vielen elk jaar vijf, zes doden, en in 1997 negen. Toen werd een veelomvattend veiligheidsprogramma opgezet en uitgevoerd. Dat heeft geholpen.

De drukte is verder toegenomen: een stroom van 16.000 tot 21.000 motorvoertuigen per dag, voor een kwart bestaande uit vrachtverkeer. Dertig kilometer waarvoor je ruim een halfuur moet uittrekken. Passeren is zo al niet onmogelijk, dan toch zinloos. Je rijdt in colonne van het ene stoplicht naar het volgende. Prima.

Aan weerszijden staan bomen. Hier en daar, maar vooral bij Kessel, zijn het eiken die in de zomer een compleet groene tunnel vormen. Toevallig weet ik dat ze meer dan 150 jaar oud zijn. Maar ook als je dat niet weet, besef je dat deze eiken er eerder waren dan het asfalt – anders stonden ze wel verder van de kant en verder uit elkaar. Verlies je hier de macht over het stuur, dan ben je kansloos.

Het is voor bomen geen pretje om aan zo’n weg te staan. Ze hebben permanent last van fijnstof, en soms van iemand die de macht over het stuur verliest. Dan wordt er op bumperhoogte een enorme hap uit de bast genomen. Ook voor de boom kan een botsing fataal zijn; hij is zelden op slag dood, maar sterft wel ter plaatse. Het grootste gevaar voor bomen aan de weg gaat uit van jeugdige automobilisten in nachten in het weekend.

Deze weg werd in de napoleontische tijd en met napoleontische bedoelingen bedacht. Hij schijnt elke vijf kilometer een lichte knik te maken, wat zou duiden op een militaire achtergrond – zo had de infanterie minstens een uur om ongezien op te rukken (of terug te trekken). Indertijd zouden al voorbereidende werkzaamheden zijn verricht door Spaanse krijgsgevangenen.

Volgens gegevens van Rijkswaterstaat werd hij in de jaren 1827-1831 voltooid. Dat moet dan op last van Willem I zijn geweest, want toen ging de Koning nog over verkeer en waterstaat.

Waarom er een laanbeplanting kwam, is niet gedocumenteerd. Ongetwijfeld ter beschutting en beschaduwing van degenen die de weg gingen gebruiken. Misschien ook om hem te markeren (vooral in donkere uren). Misschien om het weglichaam op te sluiten, om de waterhuishouding te verbeteren en verstuiving van zand tegen te gaan. En wie weet speelde ook het ‘mooi’ een rol – bomen om de weg een koninklijk cachet te geven.

In Kessel circuleert een ansichtkaart van een kruispunt dat nu gedomineerd wordt door verkeerslichten en een McDonald’s. Maar dan in 1900 ongeveer. Dezelfde Napoleonsbaan, althans dezelfde eiken links en rechts, zij het een stuk jonger, de kroonlaag boven het wegdek nog niet gesloten.

Je ziet een weg met een bescheiden verharding, volledig ingericht op verkeer met paardetractie. Maar niet één voertuig. Alleen een paar antieke mensen die, kennelijk met veel geduld, stonden te kijken hoe de foto gemaakt werd.

Op deze weg, iets meer naar het zuiden, zou op 19 juli 1995 een 18-jarige Dennie verongelukken met zijn auto. Daaraan herinneren een kruisje en een krans aan een van de eiken. Hij kwam uit Kessel zelf. Maar ook toen, heb ik me laten vertellen, gingen nauwelijks stemmen op dat die bomen maar eens gerooid moesten worden.

„We zijn gehecht aan de weg”, zei iemand.

„Als er geen bomen stonden werd er misschien nog harder gereden”, zei iemand.

„Je moet die bomen niet weghalen bij het verkeer”, zei iemand, „maar het verkeer bij die bomen.”

Afijn, op een andere Maasoever wordt momenteel de A73-Zuid gerealiseerd. De Napoleonsbaan, mét aanpalend geboomte, wordt per 1 januari 2008 door het Rijk overgedragen aan de provincie. Mocht het er stiller worden, dan wordt er ongetwijfeld ook weer meer gas gegeven.

Bronnen: Aad Wilmink en Mart Janssen van RWS-Limburg en Ton Hendricks te Kessel.

    • Koos van Zomeren