Vergadertijgers als secondant bij de formatie

Partijleiders Balkenende, Bos en Rouvoet kozen voor ervaren onderhandelaars als secondant bij de formatie. Bos’ keuze voor Tichelaar is opmerkelijk.

Nu de partijleiders Jan Peter Balkenende (CDA), Wouter Bos (PvdA) en André Rouvoet (ChristenUnie) in het Friese Beetsterzwaag aan de gesprekken voor de vorming van een nieuw kabinet zijn begonnen, mogen ook de secondanten van de partijleiders aanschuiven.

Deze secondanten moeten de leider assisteren bij onderhandelingen, contact houden met specialisten in de Tweede-Kamerfractie en tijdens gesprekken soms met de vuist op tafel slaan.

Rouvoet heeft de nummer twee op de kandidatenlijst, Arie Slob, meegenomen. Slob, oud-leraar maatschappijleer, kwam in 2001 in de Tweede Kamer. Hij is sinds enkele jaren de vervanger van Rouvoet en maakte vooral naam als woordvoerder onderwijs.

Ook Balkenende heeft zijn plaatsvervanger meegenomen. Net als tijdens de formatie van 2003 zit vertrouweling Maxime Verhagen naast de CDA-leider. Verhagen, nu vice-fractievoorzitter, bleek toen al bij de eerste formatiepoging, tussen CDA en PvdA, een harde onderhandelaar. Soms schoot Verhagen uit zijn slof, soms verliet hij woedend de onderhandelingstafel. Dat maakte indruk op de achterblijvers, of die woede nu gespeeld was of niet. De onderhandelingen met de PvdA liepen stuk, waarna het CDA een coalitie smeedde met de VVD en D66.

De keuze voor de PvdA-secondant is het opmerkelijkst. Niet nummer twee op de kandidatenlijst Nebahat Albayrak schuift aan, niet vice-fractievoorzitter Sharon Dijksma, maar Jacques Tichelaar. Dat Tweede-Kamerlid stond op plaats dertien van de kandidatenlijst voor de verkiezingen van 22 november vorig jaar.

Dat Bos voor Jacques Tichelaar heeft gekozen, komt deels door diens verleden. Tichelaar was tussen 1994 en 2002 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond. Hij is een vergadertijger in hart en nieren. Van slopende besprekingen over bijvoorbeeld een nieuwe cao genoot hij destijds alleen maar, weten mensen die hem nog uit die tijd kennen.

In 2002 kwam Tichelaar in de Tweede Kamer. Hij werd, net als Slob, onderwijswoordvoerder. In die rol heeft hij het minister Van der Hoeven (Onderwijs, CDA) niet altijd gemakkelijk gemaakt. Hij kaartte bijvoorbeeld de fraude in het hbo aan en bracht ook Van der Hoeven daarmee in verband. Eind vorig jaar plaatste hij grote vraagtekens bij de leerrechten in het hoger onderwijs.

Tichelaar speelde sinds 2003 bovendien een belangrijke rol in de voorbereiding op een eventuele volgende formatie na nieuwe Tweede-Kamerverkiezingen. Als de PvdA weer zou kunnen aanschuiven, redeneerde PvdA-leider Bos, mocht de formatie in elk geval niet mislukken door een gebrekkige voorbereiding.

Tichelaar werd aangewezen om uit te zoeken waar de grootste breekpunten met andere mogelijke coalitiepartners liggen en welke PvdA-standpunten, zoals dat heet, ‘uitruilbaar’ zijn. Tichelaar kent alle dossiers inmiddels dus uit zijn hoofd.

Bovendien wees Bos in zijn fractie ‘spionnen’ aan, die de andere partijen in de gaten moesten houden. Tichelaar werd de belangrijkste spion: hij kreeg het CDA toegewezen. Hij moest uitzoeken hoe de sfeer bij de christen-democraten is, wie er invloedrijk zijn en hoe de sfeer met andere coalitiepartners was. Als verspieder voor de PvdA-fractie was hij ook een vaste gast bij de partijbijeenkomsten van het CDA.

Meer over de formatie op www.nrc.nl/binnenland