Stroomslot is net celdeur

Het nieuwe jaar begint en zij die de veiligheid bewaken, eisen, waarschuwen of kondigen aan. Duizend euro netto per maand extra voor agenten in Amsterdam. Er moet een ‘superminister’ van Veiligheid komen. Voor tbs’ers op verlof komt een stroomslot dat bij alarm een verlammende schok geeft. Nieuwe recherchetactieken moeten in het strafproces geheim blijven. Bezuinigingen leiden tot ontslag voor 250 officieren van justitie. De politie in Enschede plukt dronken jongeren voortaan van straat en levert deze thuis af. De criminaliteit daalt en het aantal tbs-incidenten is gehalveerd. De politie moet criminele spijtoptanten of infiltranten bij de opsporing kunnen inzetten.

Niet alle politiestatistieken moeten op het eerste gezicht worden vertrouwd. De neiging om bij het nieuwe jaar goede voornemens in te boeken als resultaten is niet tot de overheid beperkt. Maar dat moord, doodslag en overvallen minder voorkomen, valt niet te loochenen. Voorzichtig mag worden geconstateerd dat het met de veiligheid in Nederland beter gaat. Over de hele linie daalde de criminaliteit met tien procent. De inhaalslag die het kabinet-Balkenende maakte, lijkt succesvol te zijn. Er worden nauwelijks meer verdachten wegens celgebrek vrijgelaten. Er wordt meer gecontroleerd, gefouilleerd, beboet, uitgewezen en veroordeeld. Justitie en politie werken beter dan vroeger.

Intussen wordt nog steeds maar één op de vijf zaken door de politie opgelost. Dat is te weinig. De oogst aan wensen laat zien dat de slag nog niet is gewonnen. De nieuwjaarssprekers voelen aan dat ze onvoldoende antwoord bieden op het nerveuze klimaat in de samenleving. Iedere tbs’er die niet op tijd terug is in de inrichting bleek het afgelopen jaar voor een politieke crisis te kunnen zorgen. Terecht wees directeur Poelman van de Pompekliniek er in het NOS-journaal op dat deze combinatie van straf en behandeling zonder proefverlof niet denkbaar is. Risico’s kunnen nooit worden uitgesloten. Het gaat hier om de vraag of resocialiseren überhaupt nog door de samenleving als doelstelling wordt gesteund.

De poging om het systeem te redden door met een stroomslot aan het been veiligheid te suggereren, staat daarvoor symbool. Een stroomslot is een inbreuk op de grondwettelijk gegarandeerde onschendbaarheid van het lichaam en daarnaast ook een lijfstraf. Beide zijn juridisch en moreel problematisch. Artikel 3 van het Europese verdrag voor de rechten van de mens verbiedt inhumane en vernederende bestraffing. Daardoor kwam in Europa bijvoorbeeld een einde aan het slaan van leerlingen. Anderzijds gaan we een tijdperk binnen waarin technologie op en in het lichaam normaler wordt. Dat biedt ook kansen voor betere wetshandhaving waar juridische normen voor kunnen worden ontwikkeld.

Tegelijk staat vast dat ook een stroomslot – als het daar al van komt – ooit een keer moet worden afgedaan. Daarin verschilt het niet van een handboei of celdeur. De echte sleutel is vertrouwen. Een humaan strafrecht in een beschaafde samenleving heeft een zorgplicht om ex-gestraften voor te bereiden op hun terugkeer.