Rusland stuurt een gepeperde rekening

Moskou heeft de gasprijs voor Wit-Rusland verdubbeld.

De eigenzinnige president Loekasjenko is witheet maar hij staat machteloos.

President Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland belooft grote broer Rusland een handelsoorlog. Op tv zag zijn volk deze week een bleke, woedende president tijdens een kabinetszitting met overslaande stem dreigen met strafmaatregelen.

Nu is men in Minsk wel wat theater gewend van zijn president, maar nog nooit eerder stond Loekasjenko zo met zijn rug tegen de muur als nu. Wat zich al bij zijn herverkiezing tot president in april al aankondigde, wordt nu realiteit: Moskou staakt de subsidiëring van de ‘laatste planeconomie van Europa’.

Zo kan Loekasjenko niet langer rekenen op goedkoop Russisch gas. Twee minuten voor de jaarwisseling tekende Wit-Rusland met forse tegenzin een gasdictaat: een verdubbeling van de gasprijs (tot 100 dollar per duizend kuub) en geleidelijke verkoop van gasdistributeur Beltransgaz aan gasleveranciers Gazprom – overigens tegen een voor Wit-Rusland aantrekkelijk tarief. Anders had Rusland op 1 januari onherroepelijk de gaskraan dichtgedraaid.

Dat is niet alles. Rusland maakt nu ook een eind aan de belastingvrije export van olie naar zijn ‘kleine broer’. Vorig jaar exporteerden Russische olieconcerns 20 miljoen ton olie naar twee Wit-Russische raffinaderijen, die de bewerkte producten tegen aantrekkelijk tarief doorvoerden naar Europa. Niet langer: Rusland int voortaan 180 dollar per ton olie voor Wit- Rusland.

En dan is er de suikerkwestie. Wit-Rusland mocht belastingvrij zijn bietsuiker naar Rusland exporteren, Moskou vermoedt dat Minsk daar grote partijen Zuid-Amerikaanse rietsuiker tussen smokkelt. Sinds november wordt de suiker aan de grens grondig geïnspecteerd.

Deze maatregelen slaan de bodem weg onder Loekasjenko’s ‘Wirtschaftswunder’: volgens de staatsstatistieken 9,5 procent groei in 2006. De nieuwe olieheffing dreigt „miljoenen arbeiders in Wit-Rusland werkeloos te maken”, zei Loekasjenko gisteren. Hij noemde het Russische optreden ‘schaamteloos’. „Als zij dan werkelijk verdrinken in oliedollars en andere valuta en besluiten ons slechter te behandelen dan Duitsland en andere Europese landen, laten we dan ook eisen dat Rusland betaalt voor onze diensten.”

Loekasjenko gaf zijn premier gisteren bevel 45 dollar te heffen op elke ton Russische olie die via de hoofdpijpleiding ‘Droezjba’ (Vriendschap) naar Europa stroomt en huur te innen voor elke vierkante meter Wit-Russische grond die voor Russische pijpleidingen en militaire faciliteiten worden gebruikt. Rusland reageert koeltjes, of eigenlijk niet: de Russische politieke top viert tot 10 januari winterreces. De Russische olietransportmonopolist Transneft kwalificeert de dreigementen vandaag met zoveel woorden als bluf. Want Moskou heeft Loekasjenko in een wurggreep, en in het Westen heeft hij geen vrienden om op terug te vallen.

Het Russische persbureau Ria Novosti beklemtoont dat Loekasjenko zich alleen beroept op de douane-unie tussen Wit-Rusland en Rusland uit 1996 als het gaat om spotgoedkope Russische energie en vrije toegang tot de Russische markt. Maar wil Moskou van die unie profiteren, dan acht Loekasjenko de onafhankelijkheid in het geding. Zo schermt hij via een quotasysteem zijn markt af voor 75 Russische producten en stelt hij de introductie van de Russische roebel als munteenheid eindeloos uit. Dat de Wit-Russische douane de EU-buitengrens bewaakt, is ook niet in Russisch voordeel, aldus Ria Novosti – de Wit-Russen nemen jaarlijks honderden miljoenen dollars aan goederen voor Rusland in beslag, zodat het Europees-Russische goederenverkeer met een boog om Wit-Rusland heen stroomt. Minsk is genoeg verwend: het is nu tijd de rekening te innen.

Lees op het weblog van Coen van Zwol over president Loekasjenko: nrc.nl/moskou