Ieder zijn kaarten

Sandy Balfour: Kwetsbare harten. Een familiegeschiedenis over vaders, zonen en bridge. Vertaald uit het Engels door Wybrand Scheffer. Gianotten, 248 blz. € 25,–

Aan het sterfbed van Tom Balfour heerste een ongemakkelijke stilte. Zowel vader als zoon wilde iets zeggen, maar geen van beiden kon gevoelens onder woorden brengen. Uiteindelijk vluchtten ze naar de bridgemetaforen. In het aangezicht van de dood spraken ze daarom over ‘informatiedoubletten’ en ‘minimale verhogingen’.

Bridge speelde zo’n prominente rol in huize Balfour, dat Sandy Balfour in Kwetsbare harten de geschiedenis van zijn Schots-Zuidafrikaanse familie beschrijft aan de hand van het kaartspel. In huize Balfour werd het met z’n vijven beoefend: moeder en dochter tegen vader en zoon, terwijl Sandy’s broer David, mondjesmaat geïnteresseerd in het spel, thee serveerde. De kaarten verdreven onderlinge spanningen.

Het bood zijn vader Tom, ingenieur van beroep, de gelegenheid elegante dwangposities te spelen en romantische coups te plegen, zoals James Bond dat deed in de Blades Club. Deze heroïek ontbrak in zijn eentonige, wat treurige bestaan. Voor hem vormde de bridgetafel ‘een vierkante meter vrijheid’.

Het was zijn overtuiging dat alle mensen van bridge houden, maar dat de meesten het nog niet beseffen. Hij glunderde dan ook toen de jonge Sandy vroeg wat ‘troeven’ betekent nadat hij het woord ‘overtroeven’ had gehoord. Wat Sandy vooral zou aanspreken, was het fenomeen ‘troefkaart’, het idee dat een lage klaver een schoppenaas kan bedwingen. Dat bezorgde het spel iets menselijks. ‘Iedereen krijgt zo zijn kaarten’, doceerde senior, ‘maar het gaat erom wat je ermee doet. Onthoud dat je troeven meer kunt vertrouwen dan hoge kaarten.’

Hier leerde Sandy dat zijn vader karakter belangrijker achtte dan rijkdom. Middels bridge, een spel dat iemands karakter openlegt en uitvergroot, poogde hij namelijk een brug slaan naar zijn zwijgzame vader. De bron van deze geslotenheid bevindt zich aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Uit angst voor bombardementen op Edinburgh werden Tom en zijn twee broertjes naar het veilige Zuid-Afrika gestuurd. De 13-jarige tiener ervoer het als verraad. Pas negen jaar later zou Tom zijn ouders weer zien.

De auteur koppelt dit persoonlijke relaas op associatieve wijze aan de bridgegeschiedenis. Bridge werd populair tijdens het interbellum. Tijdelijk verlost van oorlog, maar geplaagd door de economische depressie, zochten mensen naar betaalbaar en spannend vermaak in de avonduren. Een bezigheid bovendien die conversatie mogelijk maakte en stiltes opvulde. Voor de Balfours echter zou bridge de conversatie worden.