Alleen bijbelse dieren mogen in de optocht

Driekoningen is hier al lang geen officiële feestdag meer.

Toch wordt de komst van de Wijzen uit het Oosten zondag in Den Bosch met een optocht en een kerkdienst gevierd.

Met Driekoningen wordt de kerstperiode afgesloten. Na 6 januari nog kerstversiering in huis hebben, brengt ongeluk. Foto Rien Zilvold giessenburg kerststal bij kapel de spil foto rien zilvold/nrc handelsblad Zilvold, Rien

Driekoningen is sinds 1923 geen officieel feest meer. Ook al is het morgen op de kop af 2007 jaar geleden dat de Wijzen uit het Oosten een goddelijke baby aantroffen in de stal van Betlehem, en hem bewierookten en overlaadden met mirre en goud. Toneelstukken, optochten, verkleedpartijen en sterrenliedjes voeren al sinds de Middeleeuwen tijdens Driekoningen de boventoon. Daar kon geen priester wat aan veranderen.

De twaalfde nacht na Kerstmis, de vooravond van Driekoningen, inspireerde Shakespeare in 1600 tot een van zijn bekendste komedies, Twelfth Night. In plaats van de drie Wijzen voert Shakespeare voor deze gelegenheid Lady Viola ten tonele. Godslastering? In het geheel niet: met Driekoningen wilden de mensen zich vermaken. Bovendien waren de drie koningen ook maar verzinsels. In de Bijbel wordt gesproken over Wijzen uit het Oosten, maar naar hun aantal blijft het gissen. Legenden gaven pas in de zevende eeuw na Christus de namen Balthasar, Melchior en Caspar aan de wijzen, die veranderden in koningen. Hun aantal werd afgeleid van de drie cadeaus die Jezus kreeg. Iedere wijze zijn presentje.

Net als in Groot-Brittannië werd ook in Nederland Driekoningen al sinds de vijftiende eeuw niet gevierd met een hoogmis, maar met een toneelstuk. Het volk kwam naar de kerk voor spectaculaire spelen. Acteurs, verkleed als de Koningen, kwamen te paard de kerk binnenrijden met bont uitgedoste bedienden in hun kielzog. Ze reden tot aan het koor, waar een actrice, als Maria, met een kindje zat. De koningen bogen zich over de vrouw en gaven haar hun geschenken. Na 1500 werden deze Driekoningenspelen zelfs zo populair dat ze van de kerk naar het kerkplein verhuisden, omdat de toeschouwers niet meer in de kerk pasten.

Veel is er sinds de Middeleeuwen niet veranderd in de viering van Driekoningen. Zondagmiddag zal in Den Bosch de traditionele Driekoningenoptocht gehouden worden. Al sinds 1937 lopen honderden kinderen van de Markt naar de Sint Janskathedraal. Voorop rijden de drie koningen op kamelen. In hun gevolg lopen herders met schapen, een herdersorkestje en Arabische paarden. Alleen dieren die passen in de bijbelse sfeer mogen meedoen. Alle kinderen krijgen een lampion en natuurlijk wordt ook de grote ster, die de weg wijst, meegedragen. Onderweg haalt de stoet de burgemeester op. Bij de feestelijk verlichte kathedraal wordt de stoet onder het gebeier van de klokken opgewacht door bisschop Hurkmans. De kerkdienst heeft vervolgens een lichtvoetig karakter: de middag is niet alleen voor katholieke kinderen, maar voor alle Bosschenaren. De Sint Jan zal de meer dan duizend zitplaatsen hard nodig hebben. „De historische binnenstad van Den Bosch, de kathedraal en de betrokkenheid van de burgemeester en de bisschop maken Driekoningen hier heel bijzonder”, vindt P. Gevers van het Comité Sint Nicolaas, dat ook de Driekoningenoptocht in Den Bosch organiseert. „Driekoningen is een statiger feest dan Sinterklaas en er spelen geen commerciële belangen. Dat laatste vinden veel mensen belangrijk.” Gevers merkt dat er steeds meer belangstelling komt voor Driekoningen in Den Bosch. „Het feest is zo oud, en heeft zoveel bijbelse betekenis. De viering geeft een gevoel van nostalgie.”

Zoals de rol van Sinterklaas in Den Bosch overgaat van vader op zoon, zo houden ook de families van de drie Koningen sterk vast aan hun optreden bij de optocht. Elk jaar rijden dezelfde mannen op hun kameel aan kop van de stoet. „En als ze echt te oud worden, gaat hun zoon”, zegt Gevers. „Soms is het wel jammer dat anderen niet de mogelijkheid krijgen om koning te spelen, maar die traditie is al zo oud, dat we daar als comité niets meer aan kunnen veranderen.”

Vooral in Noord-Brabant en Limburg wordt Driekoningen gevierd. Vieringen zijn er behalve in Den Bosch, dit weekend bijvoorbeeld ook in Maastricht, Tilburg en Udenhout. In Den Bosch begint de optocht om 16.00 uur op de Markt. Entree is gratis.